Η Ελευθερία δεν είναι για Όλους! (του Γιώργου Καρανάσιου)

Υπάρχουν στιγμές που δεν χρειάζεται να διαβάσεις ούτε βιβλία, ούτε αναλύσεις για να καταλάβεις σε ποιο επίπεδο βρίσκεται μια κοινωνία. Αρκεί να διαβάσεις τα σχόλια κάτω από μια είδηση ή να παρακολουθήσεις τα ερωτήματα που τίθενται στα μέσα ενημέρωσης.

Εκεί αποκαλύπτεται ο τρόπος που σκεφτόμαστε, οι φόβοι μας, οι προκαταλήψεις μας, αλλά και η ευκολία με την οποία παραδίδουμε τη σκέψη μας σε άλλους.

Αντιλαμβάνεσαι ότι το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι μόνο οι κυβερνήσεις, τα κόμματα ή τα πρόσωπα. Είναι πολύ βαθύτερο. Είναι η ποιότητα της σκέψης μιας κοινωνίας.

Πιστεύω πως δεν πρόκειται να ξυπνήσουμε μια μέρα όλοι μαζί και να αλλάξουμε τον κόσμο.

Δεν το λέω από απαισιοδοξία. Το λέω επειδή αυτό διδάσκει η Ιστορία.

Οι μεγάλες αλλαγές δεν γεννήθηκαν ποτέ επειδή ξαφνικά αφυπνίστηκαν οι πολλοί. Πάντα ξεκίνησαν από λίγους ανθρώπους που πρώτα απελευθέρωσαν τον εαυτό τους και ύστερα επηρέασαν τους υπόλοιπους. Οι μάζες συνήθως ακολουθούν. Σπάνια ανοίγουν δρόμο.

Στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες ο εγωισμός μεταμορφώθηκε σε ατομικισμό. Ο άνθρωπος δεν προσπαθεί πια να γίνει καλύτερος, προσπαθεί να βολευτεί καλύτερα. Δεν αναζητά την αλήθεια, αλλά την άνεση. Δεν κυνηγά την ελευθερία, αλλά την ασφάλεια, ακόμη και αν χρειαστεί να πληρώσει γι' αυτήν μ' ένα κομμάτι της αξιοπρέπειάς του.

Η αλήθεια είναι σκληρή. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν επιθυμούν πραγματικά την ελευθερία. Προτιμούν κάποιον να τους εξηγεί τον κόσμο. Να αποφασίζει ποιος έχει δίκιο και ποιος άδικο, ποιον πρέπει να ακολουθήσουν και ποιον να απορρίψουν. Είναι πολύ πιο εύκολο να αισθάνεσαι διαρκώς θύμα των περιστάσεων, παρά να αποδεχθείς ότι η προσωπική ευθύνη είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ελευθερίας.

Η ελευθερία όμως έχει κόστος.

Σημαίνει να αμφισβητείς ακόμη και τις δικές σου βεβαιότητες. Να αντέχεις τη μοναξιά. Να μη χρειάζεσαι διαρκώς κάποιον να σου δείχνει τον δρόμο. Να μπορείς να σταθείς απέναντι στον εαυτό σου χωρίς άλλοθι.

Γι' αυτό και τόσο λίγοι την αντέχουν. Έτσι περνούν τα χρόνια.

Συσσωρεύουμε αντικείμενα που δεν έχουμε ανάγκη, ξοδεύουμε τον χρόνο μας σε δραστηριότητες που δεν μας εκφράζουν και κυνηγάμε στόχους που συχνά επέλεξαν άλλοι για λογαριασμό μας. Κάποια στιγμή συνειδητοποιούμε ότι το μοναδικό γεγονός που δεν διαπραγματεύεται ποτέ με κανέναν είναι ο θάνατος. Όλα τα υπόλοιπα ήταν επιλογές.

Ίσως αυτό να είναι το πραγματικό Matrix. Όχι μια φανταστική μηχανή που ελέγχει τον άνθρωπο, αλλά οι αόρατες φυλακές που χτίζουμε μόνοι μας.

Ζούμε μέσα σε έτοιμες αφηγήσεις. Καταναλώνουμε εικόνες αντί για γνώση, συνθήματα αντί για σκέψη και στο τέλος πιστεύουμε πως η πληροφορία είναι σοφία.

Ο Πλάτων το είχε πει πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια με τον μύθο του Σπηλαίου. Οι περισσότεροι προτιμούν τις σκιές, όχι γιατί δεν υπάρχει φως, αλλά γιατί το φως σε υποχρεώνει να αναλάβεις την ευθύνη της ζωής σου.

Γι' αυτό δυσκολεύομαι να δεχτώ ότι υπάρχει μία και μοναδική «πραγματικότητα». Ο καθένας βλέπει τον κόσμο μέσα από τα δικά του βιώματα, τις γνώσεις, τους φόβους και τις αυταπάτες του. Γι' αυτό δύο άνθρωποι μπορούν να κοιτάζουν το ίδιο γεγονός και να βλέπουν - περιγράφουν δύο διαφορετικούς κόσμους.

Δεν έχω σκοπό να πω σε κανέναν πώς πρέπει να ζήσει. Δεν υπάρχουν συνταγές. Υπάρχουν μόνο επιλογές και οι συνέπειές τους.

Εκείνο όμως που έχω καταλάβει είναι πως κανείς δεν αλλάζει τον κόσμο, αν πρώτα δεν αλλάξει τον εαυτό του. Αυτό είναι το δυσκολότερο απ' όλα.

Οι πιο βαριές αλυσίδες δεν είναι αυτές που φαίνονται. Είναι ο φόβος, η συνήθεια, η ανάγκη να μας αποδέχονται οι άλλοι και η μόνιμη αναζήτηση κάποιου που θα αποφασίζει για λογαριασμό μας. Εκεί κρύβεται η πραγματική ανελευθερία.

Η μεγαλύτερη ίσως παρακαταθήκη του Επίκουρου είναι ότι η ελευθερία δεν αρχίζει από αυτά που αποκτά ο άνθρωπος, αλλά από αυτά που παύει να έχει ανάγκη.

Η ελευθερία δεν μετριέται μ' αυτά που αποκτάς, αλλά μ' αυτά που μπορείς να στερηθείς χωρίς να χάσεις τον εαυτό σου.

Ίσως, τελικά, η ελευθερία να μην είναι, ούτε πολιτικό σύνθημα, ούτε κοινωνικό αίτημα. Ίσως είναι η δυσκολότερη προσωπική μάχη που θα δώσει ποτέ ένας άνθρωπος. Και ίσως γι' αυτό να είναι τόσο σπάνια.

Καρανάσιος Γεώργιος – gkaranasios24@gmail.com

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Οικονομική Εξάρτηση: Το Αόρατο Συμβόλαιο που Σκοτώνει τον Έρωτα