Η κανονικοποίηση της Παρακμής! (του Γιώργου Καρανάσιου)

Τις τελευταίες δεκαετίες, η ελληνική κοινωνία έχει βιώσει διαδοχικές κρίσεις, πολιτικές, οικονομικές, θεσμικές και αξιακές.

Μέσα σ' αυτή τη μακρά περίοδο αναταράξεων, αναπτύχθηκε σταδιακά ένα φαινόμενο λιγότερο ορατό, αλλά ίσως πιο επικίνδυνο από τα ίδια τα γεγονότα: η εξοικείωση με την υποβάθμιση της δημόσιας ζωής.

Συμπεριφορές, εικόνες και πρακτικές που παλαιότερα θα προκαλούσαν έντονο δημόσιο διάλογο, σήμερα συχνά περνούν σχεδόν απαρατήρητες.

Η υπερβολή, η σύγκρουση, η απαξίωση των θεσμών και η επίδειξη ισχύος τείνουν να αντιμετωπίζονται ως αναπόφευκτα στοιχεία της καθημερινότητας.

Η κοινωνία μοιάζει να έχει συνηθίσει σε καταστάσεις που άλλοτε θα θεωρούνταν εξαιρετικές ή ανησυχητικές.

Σ' αυτό το περιβάλλον, κάθε νέο περιστατικό που αναδεικνύει τις παθογένειες του δημόσιου βίου, όπως αυτό τελευταία σε κοινή θέα μεταξύ του εφοπλιστή και αθλητικού παράγοντα, κ. Ε. Μαρινάκη και του πολιτικού του κ. Δημητριάδη (ανιψιού του πρωθυπουργού) δεν προκαλεί πλέον τον προβληματισμό που θα άξιζε.

Αντίθετα, ενσωματώνεται γρήγορα στην καθημερινή ροή της επικαιρότητας, μέχρι να αντικατασταθεί από το επόμενο. Και ακριβώς αυτή η σταδιακή μετατόπιση των ορίων αποτελεί ίσως το σοβαρότερο πρόβλημα.

Δεν επρόκειτο απλώς για ένα επεισόδιο έντασης μεταξύ ισχυρών παραγόντων.

Η δημόσια αντιπαράθεση ανάμεσα σε πρόσωπα που συνδέονται με τον πυρήνα της οικονομικής και πολιτικής ισχύος ανέδειξε, για ακόμη μία φορά, τη θολή γραμμή ανάμεσα στην εξουσία, την επιρροή και τη θεσμική λειτουργία.

Σε παλαιότερες εποχές, εικόνες τέτοιου τύπου θα προκαλούσαν σοβαρό πολιτικό και κοινωνικό προβληματισμό.

Σήμερα, αντιθέτως, ενσωματώνονται σχεδόν αβίαστα στη συλλογική καθημερινότητα, σαν να αποτελούν φυσική συνέχεια ενός δημόσιου χώρου που έχει εξοικειωθεί με την ένταση, την υπερβολή και την απαξίωση των ορίων.

Αυτό ακριβώς είναι ίσως το βαθύτερο πρόβλημα: όχι το ίδιο το γεγονός, αλλά η κανονικοποίησή του.

Η σταδιακή αποδοχή μιας πραγματικότητας όπου οι θεσμοί αποδυναμώνονται συμβολικά, ενώ η δημόσια σφαίρα κυριαρχείται όλο και περισσότερο από συσχετισμούς ισχύος, επικοινωνιακές εντυπώσεις και μηχανισμούς επιρροής.

Η ελληνική κοινωνία μοιάζει συχνά να παρακολουθεί αυτά τα φαινόμενα με μια ιδιότυπη κόπωση.

Όχι ακριβώς με ανοχή, αλλά με μια αίσθηση ότι τίποτε πλέον δεν μπορεί πραγματικά να προκαλέσει έκπληξη.

Και όταν μια κοινωνία παύει να εκπλήσσεται από τη θεσμική της υποβάθμιση, τότε η παρακμή παύει να είναι συγκυριακή και μετατρέπεται σε πολιτισμική συνθήκη.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν περιορίζεται στα πρόσωπα ή στις στιγμές έντασης. Αφορά τη σταδιακή διάβρωση της εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς και την υποκατάσταση της πολιτικής από ένα διαρκές θέαμα ισχύος.

Η δημοκρατία δεν αποδυναμώνεται μόνο από τις μεγάλες κρίσεις. Αποδυναμώνεται και από τη σιωπηλή αποδοχή μικρότερων φαινομένων που, συσσωρευόμενα, διαβρώνουν την αξιοπιστία των θεσμών και αλλοιώνουν την ποιότητα του δημόσιου βίου.

Όταν η ισχύς προβάλλεται ως σημαντικότερη από τους κανόνες και όταν η επικοινωνιακή εντύπωση υπερισχύει της ουσίας, τότε η θεσμική φθορά αποκτά μόνιμα χαρακτηριστικά.

Η πιο ανησυχητική διάσταση αυτής της εξέλιξης είναι ότι ολοένα και λιγότεροι δείχνουν να σοκάρονται από αυτήν.

Ίσως εκεί ακριβώς βρίσκεται η μεγαλύτερη απειλή: όχι στα ίδια τα γεγονότα, αλλά στην εξοικείωση με αυτά. Διότι η παρακμή δεν εδραιώνεται όταν εμφανίζεται, εδραιώνεται όταν παύει να προκαλεί αντίδραση.

Καρανάσιος Γεώργιος – gkaranasios24@gmail.com

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ ΠαρΕΛ.Α.Σ.η ιδεών σε ανακυκλωμένη συσκευασία! (του Κώστα Θερμογιάννη)