Η βία των ανηλίκων καθρέφτης της κοινωνίας μας (του Γιώργου Καρανάσιου)

Όποιος παρακολουθεί την επικαιρότητα, δύσκολα ξαφνιάζεται πια. Περιστατικά βίας μεταξύ ανηλίκων εμφανίζονται σχεδόν καθημερινά. Διαφορετικά μέρη, ίδια εικόνα. Παιδιά τραυματισμένα και μια κοινωνία που δηλώνει απορημένη.

Ίσως τα πράγματα να μην είναι τόσο ανεξήγητα.

Η βία των ανηλίκων δεν προέκυψε από το πουθενά. Είναι κομμάτι ενός κόσμου που εδώ και χρόνια στέλνει ξεκάθαρα μηνύματα: η δύναμη επιβάλλεται, η επιθετικότητα συχνά επιβραβεύεται και οι συνέπειες σπανίζουν για όσους βρίσκονται ψηλά.

Όταν αυτό γίνεται κανονικότητα, περνά και στην καθημερινότητα. Στις σχέσεις, στα σχολεία, στις γειτονιές.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον μεγαλώνουν τα παιδιά. Και έπειτα απορούμε για τη συμπεριφορά τους.

Συνήθως βλέπουμε το αποτέλεσμα, όχι τη διαδρομή. Παιδιά που μεγάλωσαν χωρίς σταθερότητα, χωρίς ουσιαστική φροντίδα, με γονείς απόντες ή εξαντλημένους. Περιπτώσεις όπου ζητήθηκε βοήθεια και δεν υπήρξε ανταπόκριση.

Εδώ μπαίνει και ο ρόλος του κράτους. Όχι τόσο ως τιμωρός, όσο ως μηχανισμός πρόληψης. Και όμως, συχνά απουσιάζει. Παρεμβαίνει αργά, όταν όλα έχουν ήδη συμβεί, ενώ σ' άλλες υποθέσεις δείχνει εντυπωσιακή ταχύτητα και ζήλο, όταν πρόκειται για ισχυρά ονόματα, πολιτικές σκοπιμότητες ή συμβολικές διώξεις και η δικαιοσύνη δεν είναι τυφλή, είναι επιλεκτική.

Την ίδια στιγμή, η βία μετατρέπεται σε θέαμα. Αναπαράγεται στα δελτία ειδήσεων και στα κοινωνικά δίκτυα, γίνεται θέαμα, αποκτά «αξία». Αυτό που κάποτε σοκάριζε, σήμερα συχνά απλώς τραβάει προβολές.

Μέσα σ' όλα αυτά, η οικογένεια προσπαθεί να αντέξει. Με λιγότερο χρόνο, περισσότερη πίεση και λιγότερη ουσιαστική παρουσία. Όχι πάντα από αδιαφορία, αλλά από αδυναμία.

Σε μια κοινωνία που δεν επένδυσε σοβαρά στη γνώση και στην κριτική σκέψη, η βία δεν είναι ατύχημα. Όταν δεν σκέφτεσαι, αντιδράς. Και όταν αντιδράς, η δύναμη μοιάζει εύκολη λύση.

Έτσι εξηγείται και η άνοδος του φασισμού, οι ψευτοτσαμπουκάδες, η λατρεία της δύναμης. Το σκοτάδι δεν εμφανίζεται από το πουθενά. Καλλιεργείται.

Φοβάμαι ότι η βία θα απλωθεί ακόμη περισσότερο. Σε μια κοινωνία χρεοκοπημένη όχι μόνο οικονομικά αλλά και ηθικά, η βία αρχίζει να παρουσιάζεται ως λύση, ως διέξοδος.

Όταν επιδιώκεις να επιβάλεις έναν κόσμο απόλυτου ανταγωνισμού, νεοφιλελευθερισμού και αριβισμού, προηγείται η κανονικοποίηση της απαξίωσης: ο άνθρωπος γίνεται αναλώσιμος, το κράτος αόρατο για τους αδύναμους και διαρκώς παρόν για τους ισχυρούς. Και τότε, κανείς δεν δικαιούται να παριστάνει τον έκπληκτο.

Το πιο ανησυχητικό δεν είναι μόνο η ίδια η βία. Είναι το πόσο εύκολα αρχίζουμε να τη συνηθίζουμε.

Υ.Γ1. Υπάρχει μια μορφή βίας που σπάνια καταγγέλλεται, αλλά είναι παντού παρούσα: η βία της αδιαφορίας.

Υ.Γ2.: Τα περιστατικά ακραίας βίας μεταξύ ανηλίκων σε Σέρρες, Άγιο Παντελεήμονα, Πάτρα και Πύργο, κ.λ. δεν είναι μεμονωμένα. Επιβεβαιώνουν μια επικίνδυνη κλιμάκωση της ανήλικης παραβατικότητας, με αυξημένη βιαιότητα, απουσία ενσυναίσθησης και δημόσιο εξευτελισμό των θυμάτων μέσω των κοινωνικών δικτύων. Την ίδια στιγμή, η βία ξεφεύγει από κάθε όριο, φτάνοντας ακόμη και στα νοσοκομεία, με τον Ιατρικό Σύλλογο Αθηνών να ζητά αστυνομική παρουσία. Κι όμως, συνεχίζουμε να παριστάνουμε ότι δεν καταλαβαίνουμε τι συμβαίνει.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Το «σπήλαιο» του Πλάτωνα και ο Τραμπ (του Νίκου Κουτσιανά)