Πέφτουν οι σοβάδες των σχολείων στην «πεσμένη» Παδεία (του Γιώργου Καρανάσιου)

Χθες στη Λαμία δεν έπεσε απλώς ένα κομμάτι σοβά από το ταβάνι μιας σχολικής αίθουσας. Έπεσε πάνω στα κεφάλια μαθητών. Τέσσερα παιδιά μεταφέρθηκαν στο νοσοκομείο και η αίθουσα αποκλείστηκε. Ευτυχώς, δεν είχαμε σοβαρότερο τραυματισμό. Ευτυχώς.

Αυτή η λέξη έχει γίνει τελευταία ένα είδος εθνικής εκπαιδευτικής πολιτικής:

«Ευτυχώς που δεν έπεσε ολόκληρο το ταβάνι, ευτυχώς που δεν τραυματίστηκε σοβαρά κανείς, ευτυχώς που προλάβαμε, ευτυχώς που η τύχη στάθηκε στο πλευρό μας»!

Μόνο που η τύχη δεν είναι πολιτική πρόληψης.

Ένα σχολείο δεν είναι αποθήκη που περιμένουμε να καταρρεύσει για να θυμηθούμε ότι χρειάζεται συντήρηση.

Και τα παιδιά δεν είναι πειραματόζωα για να διαπιστώσουμε στην πράξη αν ένα ταβάνι αντέχει.

Το ερώτημα είναι απλό: πόσα χρόνια πρέπει να περάσουν για να γίνει ένας ουσιαστικός έλεγχος;

Πόσες μικρές πτώσεις σοβάδων πρέπει να προηγηθούν μιας μεγάλης και πόσες φορές πρέπει να πούμε «ευτυχώς», μέχρι να καταλάβουμε ότι κάτι δεν λειτουργεί;

Ο σοβάς της Λαμίας είναι μόνο το ορατό κομμάτι ενός πολύ μεγαλύτερου προβλήματος.

Μιλάμε συνεχώς για «σύγχρονο σχολείο», ψηφιακούς πίνακες, πλατφόρμες, καινοτομία, τεχνητή νοημοσύνη, ψηφιακές δεξιότητες και σχολεία του μέλλοντος. Ωραία όλα αυτά. Αλλά πριν φτάσουμε στο σχολείο του μέλλοντος, μήπως θα ήταν χρήσιμο να εξασφαλίσουμε πρώτα το σχολείο του σήμερα;

Ένα σχολείο όπου δεν πέφτουν σοβάδες, όπου υπάρχει εκπαιδευτικός στην τάξη, όπου υπάρχει ειδικό προσωπικό όταν χρειάζεται και όπου υπάρχουν βιβλία, εργαστήρια, εξοπλισμός και ασφαλείς υποδομές.

Γιατί η πραγματικότητα είναι πολύ λιγότερο εντυπωσιακή από τις παρουσιάσεις των υπουργείων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της PISA 2025, το 46% των μαθητών στην Ελλάδα φοιτά σε σχολεία όπου οι διευθυντές δηλώνουν ότι η διδασκαλία επηρεάζεται από ελλείψεις εκπαιδευτικών.

Το ποσοστό φτάνει στο 78% όταν μιλάμε για ελλείψεις υποστηρικτικού προσωπικού. Παράλληλα, το 39% των μαθητών βρίσκεται σε σχολεία όπου αναφέρονται ελλείψεις εκπαιδευτικού υλικού και το 47% σε σχολεία όπου οι ελλείψεις στις υποδομές αποτελούν εμπόδιο.

Και εμείς συζητάμε αν το παιδί έχει αρκετό κίνητρο να διαβάσει.

Βεβαίως και πρέπει να διαβάσει και βεβαίως πρέπει να προσπαθήσει. Δεν μπορείς όμως να ζητάς από ένα σχολείο να παράγει δημιουργικούς, αυτόνομους και σκεπτόμενους ανθρώπους, όταν το ίδιο το σχολείο παλεύει ακόμη με τα στοιχειώδη.

Και υπάρχει και κάτι ακόμη πιο παράλογο: το παιδί πηγαίνει σχολείο το πρωί και το σχολείο επιστρέφει μαζί του στο σπίτι το μεσημέρι.

Εργασίες, ασκήσεις, επαναλήψεις, φροντιστήρια, ιδιαίτερα, ξένες γλώσσες.

Οι γονείς μετατρέπονται σε βοηθούς εκπαιδευτικού, διορθωτές, επιτηρητές και, πολλές φορές, σε δεύτερους δασκάλους.

Η οικογένεια πληρώνει για να συμπληρώσει αυτό που το δημόσιο σχολείο δεν προλαβαίνει ή δεν μπορεί να προσφέρει.

Εδώ γεννιέται μια μεγάλη αδικία. Γιατί άλλο παιδί έχει γονείς με χρόνο, γνώσεις, ηρεμία, υπολογιστή, δικό του δωμάτιο και χρήματα για φροντιστήριο, ενώ άλλο παιδί έχει γονείς που δουλεύουν όλη μέρα, αγωνιούν για το ενοίκιο και δεν μπορούν ούτε να βοηθήσουν στα μαθήματα ούτε να πληρώσουν μια επιπλέον εκπαιδευτική στήριξη.

Μετά λέμε ότι όλα τα παιδιά έχουν ευκαιρίες. Στα χαρτιά μπορεί να έχουν. Στην πραγματικότητα, όμως, η οικογένεια καλείται να πληρώσει τη διαφορά.

Ακόμη πιο παράδοξο είναι ότι ζητάμε από τους εκπαιδευτικούς να κάνουν τα πάντα: να διδάσκουν, να εξατομικεύουν, να αντιμετωπίζουν μαθησιακές δυσκολίες, να στηρίζουν παιδιά με διαφορετικές ανάγκες, να συνεργάζονται με οικογένειες, να χρησιμοποιούν την τεχνολογία, να αξιολογούν και να προσαρμόζονται σε ένα σχολείο που αλλάζει.

Και όταν το αποτέλεσμα δεν είναι καλό, ψάχνουμε γρήγορα τον ένοχο. Τότε φταίνε όλοι και όλα.

Ψηφιοποιήσαμε τη στασιμότητα και νομίσαμε ότι εκσυγχρονίσαμε την Παιδεία.

Στη Γαλλία μαθητές και εκπαιδευτικοί βγαίνουν στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για ελλείψεις εκπαιδευτικών, υπερπληθή τμήματα, υποχρηματοδότηση και προβλήματα στις σχολικές υποδομές.

Δεν είναι ότι εκεί όλα λειτουργούν τέλεια. Είναι όμως χαρακτηριστικό ότι τα προβλήματα του σχολείου γίνονται αντικείμενο κοινωνικής διεκδίκησης.

Εδώ πολλές φορές γίνονται αντικείμενο συνήθειας.

«Έτσι είναι τα δημόσια σχολεία. Θα τα φτιάξει ο δήμος, θα βρεθεί ένα κονδύλι, ένας χορηγός, μια δωρεά» και κάπως έτσι το αυτονόητο παρουσιάζεται ως επίτευγμα.

Μόνο που η δημόσια Παιδεία δεν μπορεί να στηρίζεται στην καλή διάθεση του χορηγού, στον εθελοντισμό του γονέα ή στην τύχη να μη συμβεί το κακό.

Το κράτος οφείλει να γνωρίζει σε τι κατάσταση βρίσκεται κάθε σχολείο. Οι δήμοι οφείλουν να συντηρούν και να ελέγχουν. Οι εκπαιδευτικές αρχές οφείλουν να εξασφαλίζουν προσωπικό και υποστήριξη. Και όλοι μαζί οφείλουμε να πάψουμε να αντιμετωπίζουμε την Παιδεία ως κάτι που απλώς πρέπει να «γραφτεί» κάθε χρόνο στον προϋπολογισμό.

Η Παιδεία είναι κοινωνική επένδυση. Και αυτή η επένδυση αρχίζει από τα απολύτως βασικά: ασφαλή σχολεία, επαρκείς εκπαιδευτικούς, υποδομές, στήριξη των μαθητών και ένα πρόγραμμα που θα δίνει χρόνο στο παιδί να μάθει πραγματικά.

Ο σοβάς που έπεσε στη Λαμία δεν είναι απλώς ένα τεχνικό περιστατικό, ούτε μια ακόμη «κακοτεχνία». Αφού είχε ξανασυμβεί στο ίδιο σχολικό συγκρότημα, θα έπρεπε να έχει χτυπήσει εγκαίρως το καμπανάκι της πρόληψης και όχι μόνο.

Στην Ελλάδα, όμως, φαίνεται πως ούτε αυτό είναι κάτι ιδιαίτερα σπουδαίο.

Ένας σοβάς πέφτει, τα παιδιά μεταφέρονται στο νοσοκομείο, γίνεται ένας έλεγχος, βγαίνει μια ανακοίνωση και, αν είμαστε τυχεροί, όλοι συνεχίζουμε μέχρι την επόμενη πτώση.

Κάπως έτσι η επικινδυνότητα βαφτίζεται «περιστατικό» και η πρόληψη περιμένει το επόμενο περιστατικό για να θυμηθεί ότι υπάρχει.

Ο σοβάς της Λαμίας είναι μια προειδοποίηση. Μας θυμίζει ότι πίσω από τις μεγάλες λέξεις «μεταρρύθμιση», «καινοτομία» και «σύγχρονο σχολείο», φωτογραφίες, δηλώσεις, αγιασμοί υπάρχει μια πολύ απλή πραγματικότητα: ένα παιδί που κάθεται σ' ένα θρανίο και πρέπει πρώτα να είναι ασφαλές για να μπορέσει να μάθει.

Ας σταματήσουμε, λοιπόν, να περιμένουμε από την τύχη να κάνει τη δουλειά της Πολιτείας και ας απαιτήσουμε σχολεία ασφαλή, λειτουργικά και πραγματικά δημόσια, σχολεία που θα μπορούν επιτέλους να κάνουν τη δουλειά τους μέσα στο σχολείο.

Αλλιώς θα συνεχίσουμε να έχουμε παιδιά που πηγαίνουν σχολείο το πρωί και γονείς που κάνουν απογευματινή βάρδια εκπαίδευσης το βράδυ.

Κάποια στιγμή επιτέλους θα πρέπει να αποφασίσουμε τι ακριβώς θέλουμε:

Σχολεία που μορφώνουν παιδιά ή κτίρια που απλώς περιμένουμε να μη μας πέσουν στο κεφάλι;

Καρανάσιος Γεώργιος – gkaranasios24@gmail.com

Υ.Γ1. Οι γονείς λένε πως τα παιδιά τους ήταν «τυχερά» και ζητούν έλεγχο ολόκληρου του σχολικού συγκροτήματος, αφού και στο παρελθόν είχαν σημειωθεί πτώσεις σοβάδων.
Δεν χρειάζονται άλλη μία φωτογραφία και άλλη μία δήλωση περί «άμεσης παρέμβασης».
Χρειάζονται άμεσα πλήρης τεχνικός έλεγχος στο 3ο Λύκειο Λαμίας και σε όλα τα σχολικά κτίρια, υποχρεωτικοί τακτικοί έλεγχοι, μελέτες και πραγματική χρηματοδότηση, καθώς και ένα δημόσιο Μητρώο Ασφάλειας και Καταλληλότητας όλων των σχολείων.
Γιατί όταν πέφτουν οι σοβάδες και η απάντηση είναι δηλώσεις, φωτογραφίες και υποσχέσεις, δεν συντηρείται το σχολείο, συντηρείται η εικόνα ότι κάτι γίνεται.

Υ.Γ2. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2023 η Ελλάδα διαθέτει 3,3% του ΑΕΠ της για τις δημόσιες δαπάνες στην εκπαίδευση από την προσχολική έως την τριτοβάθμια - κάτω από 7,5 δισ. καταλαμβάνοντας την προτελευταία θέση (δεύτερη από το τέλος) στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όταν ο μ.ο. είναι 4,7%.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Λαμία: «Ψυχική Υγεία - Ενημερωνόμαστε, ευαισθητοποιούμαστε, αλλάζουμε» (ΒΙΝΤΕΟ-ΦΩΤΟ)