Τότε το σχολείο ήταν μια ελπίδα. Σήμερα τι είναι; (του Γιώργου Καρανάσιου)

Στις δεκαετίες του 1950, του 1960 και του 1970, τα παιδιά ανέβαιναν και κατέβαιναν ανήφορους και κατηφόρες με χιόνια, λάσπες, κρύο, βροχή και ήλιο, φορώντας τα ίδια φτωχικά ρούχα και τα λιγοστά, συχνά φθαρμένα, υποδήματά τους.

Πρωί και απόγευμα, περνούσαν γεφύρια και μονοπάτια, κουβαλώντας τη σχολική τους τσάντα και ένα κούτσουρο για τη σόμπα. Κάποιοι, μάλιστα, είχαν σειρά να φτάνουν νωρίτερα στο σχολείο, για να ανάψουν τη σόμπα και να ζεστάνουν την παγωμένη αίθουσα πριν αρχίσει το μάθημα.

Οι γονείς τους δεν είχαν πολλά να τους προσφέρουν. Είχαν, όμως, μια μεγάλη προσδοκία: να μάθουν γράμματα, να ανοίξουν τα φτερά τους, να ζήσουν καλύτερα από εκείνους.

Έξι τάξεις, ένας δάσκαλος, μια ξυλόσομπα και ένας μαυροπίνακας.

Λίγα μέσα, μεγάλες δυσκολίες, αλλά και η πίστη ότι η μόρφωση μπορούσε να αλλάξει τη ζωή ενός παιδιού.

Βέβαια, εκείνο το σχολείο είχε τη σκληρότητα, τις τιμωρίες, τους τσακωμούς, την κοροϊδία και τις ανισότητες της εποχής του. Δεν χρειάζεται να το εξιδανικεύουμε για να αναγνωρίσουμε τι σήμαινε για τις οικογένειες που έβλεπαν στα γράμματα μια διέξοδο από τη φτώχεια.

Οι εποχές άλλαξαν. Πολλά χωριά άδειασαν, τα παιδιά λιγόστεψαν, τα σχολεία έκλεισαν και το δημογραφικό χτυπάει κόκκινο. Έμειναν πίσω τα πέτρινα κτίρια, μάρτυρες μιας ζωής που χάθηκε μαζί με τις παιδικές φωνές τους.

Σήμερα, τι να πούμε στα παιδιά μας; Ότι έχουν περισσότερες δυνατότητες; Ασφαλώς. Ότι η τεχνολογία άνοιξε νέους δρόμους; Βεβαίως. Μόνο που τα μέσα έγιναν περισσότερα, αλλά οι ευκαιρίες δεν έγιναν αυτομάτως για όλους.

Γιατί άλλο είναι να έχεις πρόσβαση στη γνώση και άλλο να μπορείς πραγματικά να την αξιοποιήσεις.

Ένας ψηφιακός πίνακας δεν διορθώνει από μόνος του, ούτε τις ελλείψεις εκπαιδευτικών, ούτε τις ανισότητες, ούτε τα σχολικά κτίρια που χρειάζονται συντήρηση.

Στη Γαλλία, μαθητές και εκπαιδευτικοί διαμαρτύρονται για ελλείψεις και προβλήματα στην εκπαίδευση. Εδώ, συχνά αναλύουμε αν οι νέοι διαβάζουν, αν είναι κολλημένοι στα κινητά.

Είναι σαφώς πιο εύκολο να κάνεις κήρυγμα στη νεολαία παρά να αναρωτηθείς τι κοινωνία τής παραδίδεις.

Το πρώτο δεν κοστίζει τίποτα. Το δεύτερο απαιτεί ευθύνη.

Ζητάμε από τους νέους πτυχία, προσόντα, δεξιότητες, ευελιξία και διαρκή προσαρμογή. Τους λέμε να επενδύσουν στο μέλλον τους, αλλά δεν τους εγκλήματα, ούτε ότι θα βρουν δουλειά ανάλογη με τις γνώσεις τους, ούτε ότι θα μπορούν να πληρώσουν ένα σπίτι. Και όταν αναγκάζονται να φύγουν στο εξωτερικό για να αξιοποιήσουν όσα έμαθαν, μιλάμε για «φυγή εγκεφάλων», λες και τα μυαλά αποφάσισαν μόνα τους να φύγουν, χωρίς να έχουν προηγουμένως εξαντλήσει τις ευκαιρίες που τους προσφέραμε εδώ.

Όταν οι νέοι διεκδικούν, τους λέμε ότι δεν έχουν ωριμότητα. Όταν αδιαφορούν, ότι δεν έχουν ενδιαφέρον. Όταν μένουν, ότι δεν προσπαθούν αρκετά. Όταν φεύγουν, θρηνούμε για τη φυγή τους.

Τελικά, δεν είναι δύσκολο να καταλάβεις το μήνυμα: ό,τι και αν κάνουν, κάπου θα βρεθεί ένας μεγαλύτερος για να τους εξηγήσει ότι φταίνε οι ίδιοι.

Το παλιό σχολείο δεν ήταν παράδεισος. Για πολλές οικογένειες, όμως, ήταν μια υπόσχεση ότι τα παιδιά τους μπορούσαν να ξεφύγουν από τη μοίρα που τους είχε επιφυλάξει η φτώχεια. Αυτή είναι η παρακαταθήκη του: όχι η νοσταλγία για τα παλιά, αλλά η πίστη ότι η μόρφωση είναι δικαίωμα και δημόσια ευθύνη, όχι προνόμιο για όσους μπορούν να πληρώνουν φροντιστήρια και να αγοράζουν εκπαιδευτικές ευκαιρίες.

Και όταν σήμερα πέφτουν σοβάδες σε σχολικές αίθουσες, καλό είναι να αφήνουμε για λίγο στην άκρη τις μεγαλόστομες αναφορές στην καινοτομία και στον ψηφιακό μετασχηματισμό. Πριν από τα έξυπνα σχολεία, χρειαζόμαστε ασφαλή σχολεία. Πριν από τις εντυπωσιακές εξαγγελίες, χρειαζόμαστε εκπαιδευτικούς, υποδομές και ουσιαστική στήριξη των παιδιών. Γιατί η τεχνολογία μπορεί να εκσυγχρονίσει την αίθουσα, όχι να κρύψει τις ρωγμές της.

Τα παλιά πέτρινα σχολεία στέκουν ακόμη στη μνήμη όσων πέρασαν από τα θρανία τους. Ας αναρωτηθούμε τι θα θυμούνται τα σημερινά παιδιά από τα δικά τους σχολεία: τις γνώσεις και τις ευκαιρίες που τους πρόσφεραν ή τις ελλείψεις που έμαθαν να θεωρούν φυσιολογικές;

Θα θυμούνται ότι το σχολείο τα βοήθησε να σταθούν στα πόδια τους ή ότι έπρεπε να τα καταφέρουν μόνα τους, παρά τις αδυναμίες του;

Γιατί η Παιδεία δεν κρίνεται από τα μεγάλα λόγια για το μέλλον, ούτε από φωτογραφίες αυτοπροβολής με το γνωστό «κατόπιν ενεργειών μου», ούτε από «πληρωμένα χαρτιά» που βαφτίζονται τίτλοι σπουδών. Κρίνεται από τη γνώση που προσφέρει, τις ευκαιρίες που εξασφαλίζει και τους ανθρώπους που διαμορφώνει. Όλα τα υπόλοιπα είναι επικοινωνία, συναλλαγή και υποκρισία.

Και αν κάποτε οι γονείς έστελναν τα παιδιά τους στο σχολείο μ' ένα κούτσουρο για να ζεσταθεί η αίθουσα, σήμερα δεν έχουμε καμία δικαιολογία να τους ζητάμε να ζεσταίνουν με τις θυσίες τους ένα σύστημα που οφείλει να τους προσφέρει τα αυτονόητα.

Καρανάσιος Γεώργιος – gkaranasios24@gmail.com

Υ.Γ1. Ολονύκτια συγκέντρωση με σκηνές στο Σύνταγμα πραγματοποιούν οι φοιτητές της Αθήνας, οι οποίοι διαμαρτύρονται για το πρόβλημα της στέγασης. Κάποτε η νεολαία γέμιζε το Σύνταγμα με σκηνές, όνειρα και αγωνιστικό «παρών». Γιατί ακόμη και σ’ ένα μικρό σκηνάκι μπορεί να χωρέσει ένα μεγάλο όνειρο και να ξεκινήσει ένας μεγάλος αγώνας. Το ερώτημα είναι αν η σημερινή κοινωνία θα σταθεί δίπλα στους νέους ή θα συνεχίσει να τους ζητά να αλλάξουν τον κόσμο, ενώ η ίδια έχει συμβιβαστεί με όσα τον κρατούν καθηλωμένο.

Υ.Γ2. «Η σκόπιμη καταστροφή του εκπαιδευτικού συστήματος μιας χώρας επιτρέπει τη δημιουργία γενεών αμόρφωτων, επισφαλών, πειθήνιων και χειραγωγήσιμων. Αυτό συμβαίνει σήμερα στη Γαλλία, αυτό συμβαίνει σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Η σκόπιμη υποβάθμιση των συνθηκών διαβίωσης του πληθυσμού, με τη μείωση της αγοραστικής δύναμης, τη στεγαστική ανασφάλεια, όπως στην Ισπανία, τη μαζική ανεργία και την επισφαλή απασχόληση, αναγκάζει τους ανθρώπους να αναλώνονται στον καθημερινό αγώνα της επιβίωσης».— Μ. Δεναξά

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ «Πότε θα νοικοκυρευτείς;»: Το σύνδρομο των 30 και η παγίδα του κοινωνικού θορύβου