Al Jazeera: Πώς βλέπουν στο Ιράν τη Συμφωνία της Μέκκας - «Παράθυρο» για να υποχωρήσουν οι ΗΠΑ από την περιοχή

Η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν διεύρυναν το (από το 2025) σύμφωνο αμοιβαίας άμυνας εντάσσοντας σε αυτό και την Τουρκία, μια εξέλιξη που, σύμφωνα με το Al Jazeera, εγείρει ερωτήματα για τη διαμόρφωση μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην περιοχή, σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν δεν έχουν ακόμη καταλήξει σε οριστική συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου τους.

Όπως αναφέρει το protothema.gr, βάσει της συμφωνίας που υπεγράφη την Παρασκευή στη Μέκκα, οποιαδήποτε εξωτερική ένοπλη επίθεση εναντίον μίας από τις τρεις χώρες θα θεωρείται πλέον επίθεση εναντίον όλων.

Η τριμερής συμφωνία ανακοινώθηκε περισσότερους από πέντε μήνες μετά την έναρξη της εκστρατείας βομβαρδισμών των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν, η οποία πυροδότησε μια σύγκρουση που γρήγορα επεκτάθηκε στον Κόλπο και διατάραξε τη θαλάσσια κυκλοφορία μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Το Πακιστάν, η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία, ωστόσο, φρόντισαν να μην προκαλέσουν την αντίδραση περιφερειακών ή διεθνών δυνάμεων κατά την οριστικοποίηση μιας συμφωνίας, την οποία χαρακτήρισαν αποτέλεσμα πολυετούς προσπάθειας και διαπραγματεύσεων. Επιπλέον, υπογραμμίζουν ότι το σύμφωνο, το οποίο δεν κατονομάζει κάποια συγκεκριμένη απειλή, δεν στρέφεται εναντίον καμίας χώρας – και ιδιαίτερα του Ιράν – ούτε ακυρώνει ή αντικαθιστά υφιστάμενες συμφωνίες με άλλα κράτη.

Στην Τεχεράνη, η αντίδραση υπήρξε σε μεγάλο βαθμό συγκρατημένη, με τους Ιρανούς αξιωματούχους να επικεντρώνονται κυρίως στις προοπτικές περιφερειακής και μουσουλμανικής συνεργασίας, καθώς και σε αυτό που θεωρούν σταδιακή υποχώρηση του ρόλου των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε την Παρασκευή ότι όταν οι μουσουλμάνοι στέκονται ενωμένοι, «μπορούμε να αντιμετωπίσουμε κατά μέτωπο κάθε πρόκληση από κακόβουλους εξωτερικούς παράγοντες». «Ήρθε η ώρα να βασιστούμε μόνο στους εαυτούς μας και να αγκαλιάσουμε την πραγματική αδελφοσύνη», έγραψε στο X, χωρίς να αναφερθεί ευθέως στην τριμερή συμφωνία που είχε υπογραφεί λίγες ώρες νωρίτερα.

Ωστόσο, το Ιράν έχει λόγους να ανησυχεί μακροπρόθεσμα, σύμφωνα με τον Χαμιντρεζά Αζίζι, ερευνητή και αναλυτή του Ινστιτούτου Clingendael με ειδίκευση στο Ιράν και τη γεωπολιτική δυναμική της Μέσης Ανατολής. Όπως δήλωσε στο Al Jazeera, η χρονική συγκυρία έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η συμφωνία έρχεται έπειτα από μήνες πολέμου, κατά τους οποίους η Σαουδική Αραβία έχει δεχθεί επιθέσεις από τους υποστηριζόμενους από το Ιράν Χούθι στην Υεμένη και από ένοπλες οργανώσεις στο γειτονικό Ιράκ.

«Από την οπτική της Τεχεράνης, επομένως, η ανησυχία δεν περιορίζεται στο γεγονός ότι το σύμφωνο θα μπορούσε να ενισχύσει την αποτρεπτική ικανότητα της Σαουδικής Αραβίας, αλλά επεκτείνεται στο ενδεχόμενο να διευκολύνει μελλοντικά μια συντονισμένη άσκηση πίεσης στο Ιράν, στην Υεμένη και το Ιράκ, ακόμη και σε οικονομικό επίπεδο μέσω της Τουρκίας και του Πακιστάν», ανέφερε.

Την Κυριακή, οι Χούθι ανακοίνωσαν ακόμη μία επιτυχημένη επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος εναντίον διυλιστηρίου της Saudi Aramco στη Τζιζάν. Η Σαουδική Αραβία επιβεβαίωσε ότι εκδηλώθηκε πυρκαγιά, η οποία κατασβέστηκε χωρίς να υπάρξουν θύματα, χωρίς ωστόσο να αναφερθεί στα αίτια.

Σε ξεχωριστή επίθεση στην Υεμένη, πύραυλοι και drones των Χούθι έπληξαν το λιμάνι αλ-Μάχα στην Ερυθρά Θάλασσα, το οποίο βρίσκεται υπό τον έλεγχο της διεθνώς αναγνωρισμένης και υποστηριζόμενης από τη Σαουδική Αραβία κυβέρνησης. Αξιωματούχοι ανέφεραν ότι τουλάχιστον επτά άνθρωποι σκοτώθηκαν, 15 τραυματίστηκαν και προκλήθηκαν σοβαρές ζημιές στις υποδομές.

Η οργάνωση της Υεμένης, η οποία τις τελευταίες εβδομάδες έχει επίσης πλήξει ή αναγκάσει σε αλλαγή πορείας πλοία που συνδέονται με τη Σαουδική Αραβία στην Ερυθρά Θάλασσα, ανακοίνωσε ότι στόχος της επίθεσης ήταν αποθήκες όπλων.

«Ένα ισχυρό μπλοκ»

Το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν δεν έχει εκδώσει επίσημη ανακοίνωση για τη συμφωνία Πακιστάν – Σαουδικής Αραβίας – Τουρκίας, ωστόσο υψηλόβαθμος αξιωματούχος παρουσίασε το Σάββατο, σε συνέντευξή του σε ιρανικά μέσα ενημέρωσης, τον τρόπο με τον οποίο η Τεχεράνη προσεγγίζει διπλωματικά την εξέλιξη.

Ο Χοσεΐν Νουσαμπαντί, γενικός διευθυντής κοινοβουλευτικών και νομικών υποθέσεων, δήλωσε στο πρακτορείο ISNA ότι το υπουργείο αντιμετωπίζει τη συμφωνία κυρίως μέσα από το πρίσμα της σταδιακής μείωσης της άμεσης αμερικανικής παρουσίας στην περιοχή.

Το σύμφωνο «θεωρείται η αρχή της κατάρρευσης της αμερικανικής ηγεμονίας στον τομέα της ασφάλειας στη Δυτική Ασία και τον Περσικό Κόλπο», δήλωσε ο Νουσαμπαντί.

«Φαίνεται ότι στο όχι και τόσο μακρινό μέλλον μια νέα περιφερειακή τάξη ασφαλείας, βασισμένη στη συνεργασία μεταξύ των κρατών της περιοχής, θα αντικαταστήσει τις δομές ισχύος που έχουν επιβάλει εξωπεριφερειακοί παράγοντες, σηματοδοτώντας το τέλος του σημερινού μοντέλου ασφάλειας και γεωπολιτικής και την απομάκρυνση της Δυτικής Ασίας από τη σφαίρα των ζωτικών συμφερόντων των ΗΠΑ», πρόσθεσε ο Ιρανός αξιωματούχος, ο οποίος έχει διατελέσει πρεσβευτής της χώρας του στο Ομάν.

Ο πολιτικός επιστήμονας Βαλί Νασρ εκτίμησε ότι, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, η συμφωνία δεν αποτελεί απειλή για την Τεχεράνη. «Προς το παρόν, όλα αυτά αποτελούν στοιχεία μιας μετα-αμερικανικής τάξης ασφαλείας στη Μέση Ανατολή», δήλωσε στο Al Jazeera ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Μεσανατολικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins.

«Πρόκειται εξίσου για ένα αντίβαρο στις Συμφωνίες του Αβραάμ όσο και για μια άμεση πρόκληση προς την Τεχεράνη», πρόσθεσε, αναφερόμενος στην υπό αμερικανική αιγίδα προσπάθεια εξομάλυνσης των σχέσεων χωρών της περιοχής με το Ισραήλ, την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ συνέδεσε τον περασμένο μήνα με τη συμφωνία για ειρηνικό πυρηνικό πρόγραμμα που επιδιώκει η Σαουδική Αραβία.

Ο Μεχράν Καμραβά, καθηγητής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Georgetown στο Κατάρ, συμφώνησε επίσης ότι οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων στο Ιράν δεν αισθάνονται άμεσα ότι απειλούνται από το σύμφωνο, ιδίως από τη στιγμή που η Τεχεράνη έχει διατηρήσει εγκάρδιες σχέσεις τόσο με το Πακιστάν όσο και με την Τουρκία, ακόμη και σε δύσκολες περιόδους.

«Σε τελική ανάλυση, το σύμφωνο αυτό δεν είναι τόσο νέο, ούτε, τουλάχιστον επί του παρόντος, διαθέτει ιδιαίτερο ουσιαστικό περιεχόμενο πέρα από τη συμβολική σημασία του. Για παράδειγμα, ούτε η Τουρκία ούτε το Πακιστάν θα ήταν πρόθυμα να εμπλακούν στον πόλεμο της Σαουδικής Αραβίας στην Υεμένη, παρά τις πρόσφατες επιθέσεις των Χούθι εναντίον του βασιλείου», δήλωσε στο Al Jazeera.

Οι σκληροπυρηνικοί της Τεχεράνης έχουν άλλη γνώμη

Δεν αντιμετωπίζουν, ωστόσο, όλοι στο εσωτερικό του Ιράν θετικά τη συμφωνία. Ορισμένοι σκληροπυρηνικοί βουλευτές και μέσα ενημέρωσης υποστηρίζουν ότι θα μπορούσε τελικά να στραφεί εναντίον του λεγόμενου «μετώπου της αντίστασης», δηλαδή των ένοπλων οργανώσεων που υποστηρίζονται από την Τεχεράνη σε ολόκληρη την περιοχή, καθώς και να πλήξει την αξιοπιστία του Πακιστάν ως βασικού διαμεσολαβητή μεταξύ του Ιράν, των ΗΠΑ και άλλων πλευρών.

«Είναι σαφές ότι τα αραβικά κράτη κατανοούν επιτέλους ότι η ασφάλεια δεν μπορεί να εισάγεται, αλλά πρέπει να οικοδομείται εντός της περιοχής. Ωστόσο, εξακολουθεί να απουσιάζει ένας οδικός χάρτης», δήλωσε ο Εμπραχίμ Αζίζι, μέλος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής του ιρανικού κοινοβουλίου, υιοθετώντας πιο σκληρή στάση απέναντι στη συμφωνία. «Προειδοποίηση: Ο λανθασμένος υπολογισμός αποτελεί ιστορικό λάθος. Το Ιράν έχει αποδείξει ότι κάθε λάθος έχει κόστος. Η ισορροπία είναι ο μόνος δρόμος προς τα εμπρός», έγραψε στο X.

Ο Εμπραχίμ Ρεζαΐ, επίσης μέλος της ίδιας επιτροπής, έγραψε ότι «μια συμφωνία στα χαρτιά με την Τουρκία και το Πακιστάν» δεν πρόκειται να προσφέρει ασφάλεια στη Σαουδική Αραβία, «όπως ακριβώς δεν της προσέφεραν ασφάλεια τα χρόνια μονομερούς εξάρτησης από τους Αμερικανούς».

Μένει το Ιράν εκτός των εξελίξεων;

Ο Αζίζι του Ινστιτούτου Clingendael εκτίμησε ότι βασική προτεραιότητα της Τεχεράνης θα είναι πιθανότατα να αποτρέψει τη μετατροπή του συμφώνου σε έναν σαφώς αντι-ιρανικό συνασπισμό, εν μέσω ενός πολέμου με ευρύτερες περιφερειακές συνέπειες. Αυτό, όπως εξήγησε, προϋποθέτει τη διατήρηση των διμερών σχέσεων του Ιράν με καθεμία από τις τρεις χώρες.

Παράλληλα, η Τεχεράνη μπορεί να συνεχίσει να προβάλλει την πάγια θέση της ότι η περιφερειακή ασφάλεια θα πρέπει τελικά να οργανώνεται από τα ίδια τα κράτη της περιοχής και όχι από εξωτερικές δυνάμεις.

«Εάν τα κράτη αυτά αρχίσουν να θεωρούν ότι το σύμφωνο τους παρέχει ουσιαστική προστασία απέναντι στο Ιράν ή σε οργανώσεις που συνδέονται με αυτό, τότε η ένταξη της Τεχεράνης θα γίνει ακόμη δυσκολότερη», ανέφερε ο Αζίζι.

«Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, εάν η συμφωνία εξελιχθεί από έναν συνασπισμό εξισορρόπησης ισχύος σε μια ευρύτερη περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας, τότε το ζήτημα της συμμετοχής του Ιράν θα μπορούσε να τεθεί σε εντελώς διαφορετική βάση», πρόσθεσε.

Οι ειδικοί εκτιμούν επίσης ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί, σε βάθος χρόνου, ακόμη και το ενδεχόμενο το ίδιο το Ιράν να επιδιώξει την ένταξή του στο σύμφωνο. Μια τέτοια εξέλιξη, ωστόσο, θα προϋπέθετε έναν βιώσιμο τερματισμό των επιθέσεων στα Στενά του Ορμούζ και στην ευρύτερη περιοχή.

Βραχυπρόθεσμα, πιο πιθανή θεωρείται η διεύρυνση του σχήματος με τη συμμετοχή και άλλων αραβικών κρατών. Η Αίγυπτος έχει ήδη αναφερθεί ως πιθανή υποψήφια, αν και μια τέτοια απόφαση θα μπορούσε να αποδειχθεί περίπλοκη για το Κάιρο.

Η Σανάμ Βακίλ, διευθύντρια του Προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής του Chatham House, εκτίμησε ότι το τριμερές σύμφωνο αντανακλά τόσο τις βραχυπρόθεσμες όσο και τις μακροπρόθεσμες ανησυχίες και ευκαιρίες στον τομέα της ασφάλειας για το Ριάντ, το Ισλαμαμπάντ και την Άγκυρα. «Οι τρεις χώρες ωθούνται σε στενότερη διπλωματική και αμυντική συνεργασία ως αντίδραση στην αναξιοπιστία των Ηνωμένων Πολιτειών, τον αναθεωρητισμό του Ισραήλ και τα αντίποινα του Ιράν», δήλωσε στο Al Jazeera.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Τεράστιος πύθωνας με πρησμένη κοιλιά βρέθηκε κάτω από την αποθήκη οικογένειας – Αυτό ήταν το τελευταίο του γεύμα