Βρήκαν πώς τα μικροπλαστικά μπορούν να βλάψουν ανθρώπους και ζώα

Τα πλαστικά υποτίθεται ότι είναι χημικά αδρανή – για αυτό άλλωστε χρησιμοποιούνται συχνά στις συσκευασίες τροφίμων, στα μπουκάλια του νερού αλλά και στα παιδικά παιχνίδια. Κοινώς θεωρούνται ασφαλή. Ωστόσο συμβαίνει κάτι πολύ σημαντικό όταν ένα μεγάλο κομμάτι πλαστικού σπάει και μετατρέπεται σε πολλά μικρά κομμάτια (μικροπλαστικά ή νανοπλαστικά).

Η επιφάνειά του αυξάνεται δραματικά σε σύγκριση με τον όγκο του και τελικώς πολύ μεγαλύτερη επιφάνεια του υλικού εκτίθεται στον περιβάλλοντα χώρο του.

Τώρα μια νέα μελέτη ερευνητών από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια και το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ δείχνει ότι αυτή η νέα επιφάνεια που δημιουργείται από τη θραύση των πλαστικών δεν είναι ασφαλής.

Παραγωγή δραστικών μορφών οξυγόνου

«Καθώς τα πλαστικά σπάνε σε όλο και μικρότερα κομμάτια, η επιφάνειά τους αυξάνεται δραματικά. Στη συνέχεια τα μικροπλαστικά αλλάζουν το νερό που τα περιτριγυρίζει, παράγοντας δραστικές μορφές οξυγόνου (ROS) οι οποίες πιθανότατα συμβάλλουν στις βιολογικές βλάβες που βλέπουμε στα ζώα και ίσως και στους ανθρώπους εξαιτίας της έκθεσης σε μικροπλαστικά» ανέφερε ο Γουέι Μιν, καθηγητής Χημείας και Βιοϊατρικής Μηχανικής του Πανεπιστημίου Κολούμπια.

Η νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, δείχνει για πρώτη φορά ότι η κοινή πεποίθηση πως τα μικροπλαστικά είναι απλώς θραύσματα ενός αδρανούς υλικού δεν ισχύει και συμβάλλει στην ολοένα και αυξανόμενη ανησυχία σχετικά με τις επιδράσεις τους στα έμβια όντα.

Ο κίνδυνος για την ανθρώπινη υγεία

Τα ευρήματα έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα σε ό,τι αφορά την ανθρώπινη υγεία και αυτό διότι το αίμα αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από νερό. Πρακτικά αυτό σημαίνει, με βάση τη μελέτη, ότι τα μικροπλαστικά που εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος ή μέσα στα κύτταρα μπορούν να παραμένουν χημικά δραστικά σε αυτό το πλούσιο σε νερό βιολογικό περιβάλλον.

Πρέπει να σημειωθεί ότι η ομάδα του καθηγητή Μιν είχε διεξαγάγει το 2024 μελέτη η οποία είχε δείξει ότι κατά μέσο όρο ένα λίτρο εμφιαλωμένου νερού περιέχει περί τα 240.000 ανιχνεύσιμα θραύσματα πλαστικού (κατά κύριο λόγο νανοπλαστικά) – 10 ως 100 φορές περισσότερα από τις προηγούμενες εκτιμήσεις. Η μελέτη αυτή έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο να στραφεί το παγκόσμιο ενδιαφέρον στα νανοπλαστικά και στην πιθανή επικινδυνότητά τους για τη δημόσια υγεία.

Σύνδεση με πολλές νόσους

Μελέτες που ακολούθησαν και οι οποίες δημοσιεύθηκαν σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά όπως το «New England Journal of Medicine», το «Nature Medicine» και το «Nature Health», έδειξαν συσχετίσεις μεταξύ της έκθεσης σε μικροπλαστικά και νανοπλαστικά και της εμφάνισης καρδιακών και εγκεφαλικών επεισοδίων, άνοιας αλλά και όγκων στον εγκέφαλο. Ωστόσο μέχρι σήμερα ο μηχανισμός πίσω από τη σύνδεση των μικροπλαστικών και των νανοπλαστικών με τόσες νόσους παρέμενε στο σκοτάδι.

Η νέα μελέτη έρχεται τώρα να κλείσει αυτό το κενό. «Η μελέτη μας έδειξε πως όταν τα μικροπλαστικά αλληλεπιδρούν με το νερό, όπως συμβαίνει μέσα σε ένα πλαστικό μπουκάλι με νερό ή στην κυκλοφορία του αίματος, παράγονται δραστικές μορφές οξυγόνου οι οποίες είναι γνωστό ότι μπορούν να προκαλέσουν βλάβες στους ιστούς ανθρώπων και ζώων» ανέφερε η Ναϊσίν Τσιέν, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο εργαστήριο του καθηγητή Μιν που ήταν εκ των επικεφαλής της μελέτης.

Η «επικίνδυνη σχέση» νερού και πλαστικού

Ο καθηγητής Μιν εξήγησε ότι «το νερό αποτελεί ‘‘ενεργό παίκτη’’ στην όλη διαδικασία καθώς έχει καταλυτικό ρόλο στο να γίνουν δραστικά τα μικροπλαστικά. Τα μόρια του νερού γίνονται χημικώς δραστικά όταν έλθουν σε επαφή με το πλαστικό το οποίο είναι υδρόφοβο. Η επαφή μεταξύ νερού και πλαστικού δημιουργεί ένα περιβάλλον που διευκολύνει τη μεταφορά ηλεκτρονίων και τη δημιουργία ελεύθερων ριζών. Οταν τα πλαστικά σπάνε σε μικρότερα σωματίδια, η αύξηση της επιφάνειάς τους σε σύγκριση με τον όγκο τους δημιουργεί περισσότερες χημικά δραστικές περιοχές».

Απαιτείται ανασχεδιασμός της χημείας των πλαστικών

Η ομάδα του Κολούμπια, η οποία στο πλαίσιο της μελέτης διεξήγαγε τα χημικά και βιολογικά πειράματα, συνεργάστηκε με το εργαστήριο της καθηγήτριας Τερέζα Χεντ-Γκόρντον στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, που ανέλαβε τους θεωρητικούς υπολογισμούς και τις δυναμικές προσομοιώσεις, προκειμένου να ανακαλύψει πώς τα μικροπλαστικά αλληλεπιδρούν με το νερό. Οπως σημείωσε η καθηγήτρια Χεντ -Γκόρντον «η εργασία μας, η οποία έδειξε ότι η αλληλεπίδραση του νερού με τα υδρόφοβα μικροπλαστικά μπορεί να οδηγήσει σε χημική αντιδραστικότητα, ίσως τελικώς οδηγήσει σε νέες λύσεις μηχανικής μέσω του ανασχεδιασμού της χημείας των πλαστικών ώστε να μειώνονται οι τοξικές επιδράσεις τους στην υγεία και στο περιβάλλον».

Δημιουργία μικροπλαστικών στην καθημερινότητα

Η νέα μελέτη έχει μεγάλη σημασία για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον, τόνισε ο Μπεϊζάν Γιαν, καθηγητής στη Σχολή για το Κλίμα του Πανεπιστημίου Κολούμπια και στο Παρατηρητήριο της Γης Lamont-Doherty, ο οποίος ήταν εκ των συγγραφέων της. «Σε ορισμένα περιβάλλοντα όπως στις βιομηχανίες κατασκευής πλαστικών αλλά και στα καταστήματα με πλυντήρια αυτοεξυπηρέτησης, μπορούν να δημιουργηθούν μικροπλαστικά και να διεισδύσουν στα υδάτινα περιβάλλοντα. Η μελέτη μας επίσης μαρτυρεί ότι μπορούν να δημιουργηθούν ελεύθερες ρίζες στις υδρόφοβες πλαστικές επιφάνειες όταν αυτές βρίσκονται μέσα σε νερό, γεγονός που μπορεί να έχει επίδραση στα οικοσυστήματα και στην ανθρώπινη υγεία. Παράλληλα, πολλές χρήσεις και διεργασίες στην καθημερινότητα μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία μικροπλαστικών όπως η χρήση του φούρνου μικροκυμάτων και η έκθεση των εμφιαλωμένων νερών στο φως του ήλιου. Τα νέα ευρήματα παρέχουν ένα πιθανό μονοπάτι κατανόησης των επιδράσεων των μικροπλαστικών στην υγεία».

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Ερευνητές υποστηρίζουν ότι έφτιαξαν εργαλείο ΑΙ που προβλέπει την επιβίωση καρκινοπαθών με μια selfie - Τι έδειξε η μελέτη