«Από την επιβίωση στην αυτοπραγμάτωση: Η Σιωπηλή Διαδρομή της Γυναικείας Ψυχής» (της Μαρίας Ζούνη)

Με αφορμή την "Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας" η κοινωνιολόγος Μαρία Ζούνη επιχειρεί να προσεγγίσει την εξέλιξη της θέσης της γυναίκας στην ελληνική κοινωνία μέσα από τρεις διαφορετικές γενιές.

Ο αγώνας για επιβίωση

Η Ελένη γεννήθηκε στη μεταπολεμική Ελλάδα, σε μια εποχή όπου η ζωή δεν άφηνε πολλά περιθώρια για παιδικότητα και ανεμελιά. Με έναν πατέρα με βαριά αναπηρία και μια μάνα που προσπαθούσε να κρατήσει όρθια την οικογένεια.  Ήταν το πρώτο παιδί της οικογένειας με τρία μικρότερα αδέλφια που την ακολουθούσαν παντού σαν σκιά. Στο σχολείο είχε άριστες επιδόσεις αλλά και ένα εξαιρετικό ταλέντο στη ζωγραφική. Το χέρι της μπορούσε να αποτυπώσει εικόνες και όνειρα. Όμως τα όνειρα δεν είχαν θέση στη δική της πραγματικότητα. Μόλις τελείωσε το Δημοτικό και ύστερα από ένα δύσκολο χειρουργείο της μητέρας της, όλα πέρασαν στους ώμους της: χωράφια, σπίτι, μικρότερα αδέρφια. Η κοινωνία εκείνης της εποχής ήξερε πολύ καλά τι ζητούσε από μια γυναίκα: σιωπή, αντοχή, καθήκον. Κι εκείνη ανταποκρινόταν αδιαμαρτύρητα. Χωρίς να μιλάει, χωρίς να διεκδικεί χωρίς να ακούγεται. Στα δεκαοκτώ της χρόνια της σύστησαν και τον άντρα που θα παντρευόταν. Δεν επέλεξε ποτέ. Απλώς συμβιβάστηκε, όπως είχε μάθει να κάνει. Η ζωή της ήταν ένας διαρκής συμβιβασμός. Μια ζωή που οι άλλοι της όριζαν.

Ο αγώνας για ισορροπία

Η κόρη της η Μαγδαληνή, γεννήθηκε σε μια Ελλάδα που άρχιζε να αλλάζει. Το χωριό δεν είχε πλέον προοπτικές και έτσι η οικογένεια της αποφάσισε να μετακινηθεί στην πόλη αναζητώντας μια καλύτερη ζωή. Τα παιδιά έπρεπε να μορφωθούν. Να ξεφύγουν από τη μοίρα των γονιών τους και να χτίσουν ένα καλύτερο μέλλον.

Η Μαγδαληνή δυσκολευόταν στα γράμματα. Μελετούσε μέρα-νύχτα με στόχο να καταφέρει να σπουδάσει και να κερδίζει τα δικά της χρήματα ώστε να μπορεί να έχει μια πιο άνετη ζωή. Από μικρή της άρεσε να προσφέρει, να βοηθά και να φροντίζει τους συνανθρώπους της που είχαν ανάγκη. Με μεγάλη προσπάθεια και επιμονή κατάφερε να εισαχθεί στη Σχολή Νοσηλευτών. Η πρώτη της δουλειά ήταν σε ένα πολυκατάστημα ενώ δυο χρόνια αργότερα διορίστηκε ως Νοσηλεύτρια στο Δημόσιο. Στην υπηρεσία που εργαζόταν γνώρισε τον σύζυγό της και σύντομα δημιούργησε τη δική της οικογένεια. Έτσι βρέθηκε να ζει μια ζωή με πολλαπλές ταυτότητες: εργαζόμενη, μητέρα, σύζυγος, νοικοκυρά, συνάδελφος.

Η κοινωνία της έδωσε φωνή, πρόσβαση στη μόρφωση, δικαίωμα στην εργασία. Δεν της αφαίρεσε όμως καμία από τις παραδοσιακές της υποχρεώσεις. Αντίθετα, της πρόσθεσε κι άλλες.

Καθημερινά προσπαθούσε να ανταπεξέλθει σε όλους τους ρόλους. Μέσα σε αυτή τη διαρκή πάλη, έβρισκε μικρές χαρές που η μητέρα της δεν γνώρισε ποτέ: ένα Σαββατόβραδο στην ταβέρνα με φίλους, ένα ταξίδι με τον άντρα της, μια αγαπημένη τηλεοπτική σειρά όταν το σπίτι ησύχαζε από τις φωνές των παιδιών.

Η ζωή της ήταν μια συνεχής προσπάθεια να κρατήσει τα πάντα σε ισορροπία. Και όταν οι αντοχές της εξαντλούνταν την κυρίευαν οι τύψεις. Μήπως ο χρόνος που αφιέρωνε στα παιδιά δεν ήταν αρκετός; Μήπως είχε παραμελήσει την εμφάνιση της; Μήπως σήμερα μίλησε λίγο  απότομα στην συνάδελφο;

Τα όνειρα για αυτοπραγμάτωση

Η εγγονή της η Αναστασία μεγάλωσε σε μια εντελώς διαφορετική εποχή. Σε μια κοινωνία όπου η εκπαίδευση, η επαγγελματική εξέλιξη και η οικονομική ανεξαρτησία θεωρούνταν πλέον αυτονόητα δικαιώματα για την γυναίκα.

Με εξαιρετικές επιδόσεις στο σχολείο και την στήριξη της οικογένειας της πέτυχε την εισαγωγή της στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Μετά την αποφοίτησή της συνέχισε τις σπουδές της στο εξωτερικό. Ταξίδεψε σχεδόν σε όλη την Ευρώπη και παρά το νεαρό της ηλικίας της, είχε ήδη μια ζωή γεμάτη εμπειρίες.

Πέρυσι άνοιξε το δικό της τεχνικό γραφείο. Μια γυναίκα δυναμική με άποψη, με φωνή, με επαγγελματικές φιλοδοξίες και με επιλογές που οι προηγούμενες γενιές δύσκολα θα μπορούσαν να φανταστούν. Ακόμα και η πολιτική σκηνή ήταν ανοιχτή για εκείνη καθώς της προτάθηκε να αναλάβει ενεργό ρόλο στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Φαινομενικά, η Αναστασία είχε όλα όσα συνθέτουν το πρότυπο μιας ανερχόμενης επιτυχημένης γυναίκας. Νέα, δραστήρια, μορφωμένη, οικονομικά ανεξάρτητη. Μόνο που κάθε βήμα της στην επιτυχία είχε το τίμημά του. Ξενύχτια, άγχος, διάβασμα, εξετάσεις, πίεση, κρίσεις πανικού, αποτυχημένες σχέσεις, τοξικούς συνεργάτες, αδυσώπητο επαγγελματικό ανταγωνισμό. Η οικογένεια και η μητρότητα ήταν στο μυαλό της απλά υποχωρούσαν μπροστά στις απαιτήσεις της καριέρας της και αναβάλλονταν συνεχώς. Η ζωή της ήταν γεμάτη ευκαιρίες αλλά και γεμάτη κενά.

Τρεις γενιές, τρεις διαδρομές, ένα κοινό ερώτημα

Η εξέλιξη της θέσης της γυναίκας στην ελληνική κοινωνία αποτυπώνεται καθαρά μέσα από αυτές τις τρεις γενιές.

Η πρώτη γενιά γυναικών πάλευε για επιβίωση.

Η δεύτερη για ισορροπία. Η τρίτη για αυτοπραγμάτωση.

Και πίσω από αυτή την εντυπωσιακή εξέλιξη γεννιέται ένας βαθύς προβληματισμός.

Είναι πράγματι τόσο ανεξάρτητη η γυναίκα σήμερα όσο πιστεύουμε;

Ή μήπως η ανεξαρτησία της μετατράπηκε σε έναν ασφυκτικό κλοιό προσδοκιών;

Πόσο ελεύθερη μπορεί να είναι μια γυναίκα όταν καλείται ταυτόχρονα να είναι άριστη επαγγελματίας, καταρτισμένη επιστήμονας, παρούσα μητέρα, δοτική σύντροφος, υπομονετική κόρη, υποδειγματική υπάλληλος;

Μήπως τελικά δημιούργησε ένα πρότυπο επιτυχίας στο οποίο η ίδια εγκλωβίστηκε;

Μήπως από μια κοινωνία που δεν της επέτρεπε να εξελιχθεί, περάσαμε σε μια κοινωνία που δεν της επιτρέπει να αποτύχει;

Η «Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας» δεν είναι απλώς μια ημέρα εορτασμού. Είναι μια υπενθύμιση της διαδρομής που έχει διανύσει στο χρόνο αλλά και των ερωτημάτων που παραμένουν ανοιχτά.

Οι γυναίκες των προηγούμενων γενεών αγωνίστηκαν για να ανοίξουν δρόμους. Οι γυναίκες του σήμερα καλούνται να περπατήσουν αυτούς τους δρόμους κουβαλώντας συχνά το βάρος των προσδοκιών που δημιούργησαν αυτές οι κατακτήσεις.

Ίσως τελικά η μεγαλύτερη κατάκτηση για μια γυναίκα να μην είναι το να αποδείξει ότι μπορεί να κάνει τα πάντα, αλλά να έχει την ελευθερία να επιλέγει τι πραγματικά θέλει να κάνει.

ΜΑΡΙΑ ΖΟΥΝΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΟΣ MSc

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Οι Θεομπαίχτες της λίστας Επστάιν σε νέο θαύμα στο Οβάλ Γραφείο! (του Γιώργου Καρανάσιου)