Η οικονομία του νοήματος: Το συγκριτικό πλεονέκτημα της Ελλάδας (του Νίκου Κουτσιανά)

Άρθρο του Νίκου Κουτσιανά* στη "Ναυτεμπορική".

Στις 9 Φεβρουαρίου τιμήσαμε την Παγκόσμια Ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας. Συνήθως την αντιμετωπίζουμε ως μια επετειακή, πολιτιστική αναφορά. Στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για μια βαθιά βιώσιμη αναπτυξιακή ευκαιρία που η Ελλάδα δεν έχει ακόμη αντιληφθεί πλήρως.

Η ελληνική γλώσσα δεν είναι μόνο στοιχείο ταυτότητας, είναι υποδομή γνώσης. Σε αυτήν διατυπώθηκαν για πρώτη φορά έννοιες που συγκρότησαν τον παγκόσμιο πολιτισμό: δημοκρατία, πολιτική, λογική, θεωρία, επιστήμη, ιατρική, βιολογία, τεχνολογία.

Δεν είναι τυχαίο ότι η διεθνής επιστημονική ορολογία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ελληνικές ρίζες. Η γλώσσα αυτή δεν περιγράφει απλώς τον κόσμο αλλά τον ερμηνεύει.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη ευκαιρία: η Ελλάδα δεν διαθέτει συγκριτικό πλεονέκτημα στην ποσότητα παραγωγής διαθέτει όμως μοναδικό πλεονέκτημα στην παραγωγή νοήματος.

Η χώρα μας οικοδόμησε επί δεκαετίες ένα επιτυχημένο τουριστικό μοντέλο. Όμως το μοντέλο αυτό έχει φυσικά όρια: εποχικότητα, πίεση υποδομών, χαμηλή προστιθέμενη αξία ανά επισκέπτη.

Αφετηρία για νέο μοντέλο

Η καθιέρωση της Παγκόσμιας Ημέρας της Ελληνικής Γλώσσας μπορεί να λειτουργήσει ως αφετηρία για ένα νέο μοντέλο για τη μετατροπή της Ελλάδας σε πολιτιστικό και εκπαιδευτικό προορισμό. Όχι απλώς τόπος διακοπών αλλά τόπος μάθησης.

Διεθνή σχολεία φιλοσοφίας, θερινά πανεπιστήμια, γλωσσικός και πολιτιστικός τουρισμός και ολοκληρωμένα προγράμματα ελληνικών σπουδών μπορούν να προσελκύσουν ένα διαφορετικό κοινό: φοιτητές, επαγγελματίες, ερευνητές και ανθρώπους που αναζητούν γνώση και εμπειρία. Αυτοί ταξιδεύουν εκτός σεζόν, παραμένουν περισσότερο και δημιουργούν διαρκείς δεσμούς με τη χώρα.

Ο πολιτισμός μετατρέπεται έτσι σε οικονομική δραστηριότητα χωρίς να φθείρεται το φυσικό κεφάλαιο.

Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να προτείνει ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης.

Να σκεφτόμαστε ελληνικά και να δρούμε διεθνώς.

Δηλαδή να διατηρούμε ως βάση την ελληνική φιλοσοφία, τις αξίες μέτρου και αρμονίας, τον κοινοτικό τρόπο ζωής και τη σχέση με τη φύση την ευγενή άμιλλα και ταυτόχρονα να τα μεταφέρουμε στον κόσμο ως καθολικές ιδέες.

Δεν πρόκειται για εξαγωγή μόνο προϊόντων αλλά και για εξαγωγή τρόπου σκέψης.

Η ελληνική γλώσσα έχει ένα μοναδικό χαρακτηριστικό να διακρίνει έννοιες με ακρίβεια που δύσκολα μεταφράζεται. Άλλο χρόνος και άλλο καιρός. Άλλο ζωή και άλλο βίος. Άλλο αγάπη και άλλο έρως. Αυτές οι διακρίσεις δεν είναι φιλολογικές λεπτομέρειες αλλά τρόποι κατανόησης της πραγματικότητας.

Στην επιχειρηματικότητα αυτό αποκτά πρακτική διάσταση. Όταν μιλάς για «πελάτη» και όχι για «καταναλωτή», δεν βλέπεις έναν αριθμό πωλήσεων αλλά έναν άνθρωπο σχέσης. Όπως μας δίδαξε ο Πλάτων: όμοιος ομοίω αεί πελάζει. Η σχέση γίνεται κοινότητα.

Όταν χρησιμοποιείς τη λέξη «κάλλος», δεν αναφέρεσαι μόνο στην εξωτερική εμφάνιση αλλά στην ενότητα εσωτερικής και εξωτερικής αρμονίας. Η αισθητική γίνεται ηθική.

Έτσι διαμορφώνεται ένα διαφορετικό επιχειρηματικό μοντέλο, με κοινωνική ευθύνη, σεβασμό προς τον άνθρωπο και το περιβάλλον, και οικονομική αξία που πηγάζει από το νόημα. Η επιλογή των λέξεων δεν είναι επικοινωνία, είναι στρατηγική.

Εξαγωγή σκέψης

Σε μια εποχή τεχνητής νοημοσύνης και παγκόσμιας αβεβαιότητας, η ανάγκη για έννοιες, νόημα και ηθικά πλαίσια αυξάνεται. Η Ελλάδα μπορεί να εξάγει ακριβώς αυτό δηλαδή , πλαίσια σκέψης.

Η γλώσσα λοιπόν δεν αποτελεί μόνο πολιτιστική κληρονομιά αλλά και οικονομικό κεφάλαιο.

Μπορεί να στηρίξει διεθνή εκπαιδευτικά προγράμματα, ψηφιακές πλατφόρμες γνώσης, πιστοποιήσεις ελληνικής παιδείας και νέες μορφές πολιτιστικής επιχειρηματικότητας.

Ο Ιπποκράτης δεν αντιμετώπιζε την υγεία ως θεραπεία ασθένειας αλλά ως τρόπο ζωής. Η καθημερινότητα οργανωνόταν σε τελετουργίες: τροφή, κίνηση, ανάπαυση, σχέση με το περιβάλλον και την κοινότητα.

Σήμερα η επιστήμη επαναδιατυπώνει την ίδια ιδέα με τρεις όρους: lifespan – πόσα χρόνια ζεις, healthspan – πόσα χρόνια ζεις υγιής, social span – πόσα χρόνια ζεις συνδεδεμένος με ανθρώπους και νόημα.

Η ελληνική παράδοση εμπεριείχε εξαρχής και τα τρία. Η υγεία δεν ήταν μόνο βιολογική κατάσταση αλλά κοινωνική και ηθική ισορροπία. Αυτό το ολιστικό μοντέλο μπορεί να αποτελέσει σύγχρονη ελληνική πρόταση στον παγκόσμιο διάλογο για την ευζωία.

Η διεθνής αγορά στρέφεται όλο και περισσότερο προς προϊόντα με ταυτότητα, αποτελεσματικότητα και αφήγημα. Η Ελλάδα δεν μπορεί να ανταγωνιστεί σε βιομηχανικό όγκο, μπορεί όμως να ηγηθεί στο νόημα.

Όταν η μεσογειακή διατροφή, η ευεξία ή η ιατρική πρόληψη συνδέονται με έννοιες όπως μέτρο, αρμονία και ευζωία, αποκτούν υπεραξία. Η γλώσσα γίνεται έτσι brand origin, δηλ. από ποια ιδέα έρχεται, δεν εξάγουμε μόνο προιοντα ή υπηρεσίες εξάγουμε έναν τρόπο ζωής.

Οι χώρες που επηρεάζουν τον κόσμο με πολιτιστική διπλωματία δεν το κάνουν μόνο μέσω της οικονομίας αλλά μέσω ιδεών. Οι ιδέες δημιουργούν εμπιστοσύνη και η εμπιστοσύνη επενδύσεις. Ένα διεθνές δίκτυο αποφοίτων ελληνικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων θα λειτουργούσε ως μόνιμη πολιτιστική και οικονομική γέφυρα.

Νέα εξωστρέφεια

Η Παγκόσμια Ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας μπορεί να αποτελέσει τον θεσμικό πυρήνα αυτής της στρατηγικής, ένα ετήσιο σημείο αναφοράς γύρω από το οποίο οργανώνεται η νέα εξωστρέφεια της χώρας.

Η Ελλάδα έχει μπροστά της να επιλέξει. Να συνεχίσει να εξάγει κυρίως υπηρεσίες φιλοξενίας ή να αρχίσει να εξάγει γνώση.

Το πρώτο έχει όρια. Το δεύτερο δημιουργεί διαρκή επιρροή. Οι μικρές χώρες γίνονται μεγάλες όταν παράγουν νόημα. Η ελληνική γλώσσα είναι ίσως το ισχυρότερο εργαλείο παραγωγής νοήματος που διαθέτει η χώρα.

Η αξιοποίησή της δεν είναι θέμα νοσταλγίας, είναι στρατηγική οικονομικής πολιτικής.

Και γι’ αυτό η Παγκόσμια Ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας δεν πρέπει να είναι απλώς μια γιορτή αλλά πρέπει να γίνει εθνικό αναπτυξιακό σχέδιο που θα εμπνεύσει τους νέους, θα κινητοποιήσει τις κυβερνήσεις και θα συνδέσει την Ελλάδα με το μέλλον της.

Γιατί η γλώσσα μας δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν.

Είναι το πιο σύγχρονο εργαλείο που διαθέτουμε για να δημιουργήσουμε το αύριο.

Νίκος Κουτσιανάς
Ιδρυτής SYMBEEOSIS, Ιδρυτής APIVITA

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Απόψε ο σπουδαίος καλλιτέχνης Κώστας Χατζής στη Λαμία για μια μοναδική μουσική βραδιά!