Μνήμη, οργή και εξουσία: Ένα ανοιχτό πολιτικό ερώτημα (του Γιώργου Καρανάσιου)

Η συζήτηση για τη Μ. Καρυστιανού και την πολιτική της εμπλοκή δεν αφορά μόνο ένα πρόσωπο. Αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία μετατρέπει το πένθος σε δημόσιο λόγο και, ενδεχομένως, σε πολιτική πράξη.

Η τραγωδία των Τεμπών είχε σαφή πολιτική αιτιότητα: επιλογές, παραλείψεις, ιδιωτικοποιήσεις χωρίς εγγυήσεις και μια διαχρονική κουλτούρα ατιμωρησίας. Γι’ αυτό και η απαίτηση για δικαιοσύνη δεν μπορεί να εξαντλείται μόνο στα δικαστήρια.

Η κοινωνική απήχηση της Καρυστιανού δεν πηγάζει από κάποιο πρόγραμμα, αλλά από το ότι εκφράζει τη διάχυτη οργή και τη δυσπιστία απέναντι στο πολιτικό σύστημα.

Όμως το πένθος, όσο ισχυρό και αν είναι, δεν συγκροτεί από μόνο του πολιτική πρόταση. Δεν αρκεί για να απαντήσει στα σύνθετα ζητήματα της διακυβέρνησης. Όταν μετατρέπεται σε πολιτικό κεφάλαιο, η ηθική του δύναμη κινδυνεύει να φθαρεί και να εγκλωβιστεί, είτε στον λαϊκισμό, είτε σε έναν αόριστο λόγο «καθαρής ηθικής».

Το κρίσιμο δεν είναι αν δικαιούται κάποιος να πολιτευτεί, αυτό είναι αυτονόητο. Το ερώτημα είναι αν η κοινωνική οργή μπορεί να μετασχηματιστεί σε συλλογικό, σαφές και συγκρουσιακό πολιτικό σχέδιο, ή αν θα απορροφηθεί από το ίδιο σύστημα που υποτίθεται πως αμφισβητεί.

Οι μεγάλες πολιτικές αλλαγές μέχρι τώρα, ακόμα και σε εποχές με έντονο αντισυστημικό χαρακτήρα και αποτύπωμα εκφράστηκαν μέσα από οργανωμένες παρατάξεις και κόμματα.
Τίποτα όμως δεν αποκλείεται προκαταβολικά.

Η μνήμη είναι δύναμη. Αλλά για να γίνει αλλαγή, χρειάζεται πολιτική ουσία, όχι μόνο ηθικό φορτίο.

Υ.Γ1. Το κόμμα που σχεδιάζει η Καρυστιανού αλλάζει το πολιτικό παιχνίδι. Για πρώτη φορά κάποιος στην Ελλάδα - Μ. Καρυστιανού ένωσε κυβέρνηση και αντιπολίτευση.

Υ.Γ2. Η διεθνής εμπειρία είναι αποκαλυπτική. Οι Μητέρες και οι Γιαγιάδες της Πλάσα ντε Μάγιο στην Αργεντινή άλλαξαν την ιστορία όχι διεκδικώντας την εξουσία, αλλά επιμένοντας στη μνήμη και στη δικαιοσύνη.
Όταν τμήματα του κινήματος επιχείρησαν να μετατραπούν σε πολιτικούς φορείς, προκλήθηκαν ρήγματα και αποδυνάμωση.
Στην Ιταλία, συγγενείς θυμάτων που πολιτεύτηκαν ως πολίτες άντεξαν, όσοι όμως εμφανίστηκαν ως «εκπρόσωποι των νεκρών» εξαφανίστηκαν πολιτικά.
Στην Ισπανία, η τραγωδία της Atocha άλλαξε την πολιτική εξουσία όχι μέσω ενός νέου κόμματος θυμάτων, αλλά μέσω της τιμωρίας μιας κυβέρνησης που διαχειρίστηκε την αλήθεια με στρέβλωση.

Υ.Γ.3. Η κριτική προς τη Μ. Καρυστιανού δεν είναι ενιαία ούτε ομοιογενής. Ασκείται τόσο από κυβερνητικούς κύκλους, συχνά με απαξιωτικούς ή ειρωνικούς όρους, όσο και από χώρους της Αριστεράς, που αντιμετωπίζουν με καχυποψία κάθε «υπερ-ιδεολογικό» εγχείρημα.
Η ρητορική του «ούτε δεξιά ούτε αριστερά» και ο λόγος γενικής συναίνεσης λειτουργούν συχνά απο-πολιτικοποιητικά, συγκροτώντας ετερόκλητα ακροατήρια χωρίς σαφή προγραμματική συνοχή. Υπό αυτή την έννοια, τέτοιες μορφές λόγου δεν συνδέονται με τον προοδευτικό χώρο ούτε συνιστούν ουσιαστική πρόκληση για την κυβερνητική πολιτική.
Παράλληλα, η δημόσια παρουσία της Μ. Καρυστιανού εμφανίζει κατά τόπους αντιφάσεις, γενικεύσεις και πολιτική απειρία — αναμενόμενα στοιχεία για πρόσωπο εκτός οργανωμένης πολιτικής διαδρομής, τα οποία όμως καθίστανται αναπόφευκτα αντικείμενο κριτικής από τη στιγμή που δηλώνεται πρόθεση άμεσης διεκδίκησης της εξουσίας.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Όλοι υπολογίζουν την Καρυστιανού αλλά κάποιοι τη φοβούνται – Πόσο επηρεάζει τα κόμματα η κίνησή της