Πράσινη μετάβαση και ενεργειακή φτώχεια (του Κώστα Θερμογιάννη)

Στον κόσμο της εποχής μας αναδύεται μια καινοφανώς ιδιότυπη, αλλά πλέον κοινώς αναγνωρισμένη και διαπιστωμένη παθογένεια, η οποία δεν είναι άλλη από τον τρόπο με τον οποίο ο πολιτισμός μας αρθρώνει τα ίδια του τα προβλήματα. Η σύγχρονη σκέψη τείνει να μεταφράζει κάθε ζήτημα σε τεχνικό παράγωγο, να το υποβιβάζει σε οικονομικό μέγεθος, σαν να επρόκειτο για μια εξίσωση που επιδέχεται ψυχρή διαχείριση, ποσοτική ρύθμιση και τεχνοκρατική βελτιστοποίηση. Έτσι, όμως, η ίδια η πραγματικότητα καθίσταται άλυτη διότι από τον υπολογισμό των παραμέτρων απουσιάζει το θεμελιώδες μέτρο: ο άνθρωπος. Ο άνθρωπος που υποφέρει, που έχει ανάγκες, που βιώνει το κρύο τού χειμώνα όχι ως στατιστικό δεδομένο αλλά ως υπαρξιακή δοκιμασία, επειδή η κρατική μέριμνα καθυστερεί να λάβει τη μορφή ενός επιδόματος που θα του επιτρέψει απλώς να ζεσταθεί. Και έτσι ο πολιτισμός μας, εγκλωβισμένος στη δική του τεχνική γλώσσα, αδυνατεί να συλλάβει το ανθρώπινο ως κριτήριο και γι’ αυτό ακριβώς αδυνατεί να επιλύσει τα ίδια του τα αδιέξοδα.

Η πράσινη μετάβαση, το τελευταίο και ίσως πιο εντυπωσιακό δείγμα αυτής της παθογένειας, η οποία παρουσιάζεται στις μέρες μας ως μονόδρομος και ως η -σχεδόν- τελεσίδικη μοίρα των κοινωνιών που επιθυμούν να ακολουθήσουν τον δρόμο της προόδου και του εκσυγχρονισμού, ενδεχομένως, πίσω από την τεχνική ορολογία, να μην αποτελεί τίποτα άλλο παρά το καμουφλαρισμένο αφήγημα των αγορών που βλέπουν την ενέργεια ως πεδίο άκρατης κερδοφορίας. Από την άλλη μεριά, η ενεργειακή φτώχεια, την οποία βιώνει ένα μεγάλο κλάσμα της ελληνικής κοινωνίας στην καθημερινότητά του, απόδειξη της οποίας είναι τα πολιτικά μέτρα των κρατικών επιδοτήσεων για την αντιμετώπισή της, δεν είναι παρά η απτή απόδειξη ότι η μετάβαση ούτε αφορά ισότιμα το σύνολο των πολιτών ούτε είναι κοινωνικώς δίκαια.

Η φτώχεια στην ενέργεια δεν είναι ένα τεχνικό πρόβλημα που μπορεί να αντιμετωπιστεί με την υιοθέτηση διοικητικών και διαχειριστικών λύσεων, αντιθέτως, είναι ένα γεγονός αμιγώς πολιτικό. Άρχεται από τον τεχνοκρατικό ορθολογισμό των Βρυξελλών, ο οποίος σμιλεύει τον ευρωπαϊκό πολιτικό στοχασμό λειτουργώντας θεμελιωδώς με την προκατάληψη ότι κάθε σωστό μέτρο πολιτικής πρέπει να αποτιμάται σε επίπεδο αριθμών, δεικτών και στατιστικών μέτρων, και καταλήγει στα απρόσωπα χρηματιστήρια της ενέργειας αδιαφορώντας για τον πολίτη, ο οποίος δεν υπάρχει πουθενά ως υφιστάμενη ενεργητική προσωπικότητα παρά μόνο στα χαρτιά των γραφειοκρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι γεγονός πολιτικό γιατί αποκαλύπτει ποιοι έχουν πρόσβαση στους πόρους μιας κοινωνίας και ποιοι μένουν εκτός. Γιατί η ιεράρχηση των προτεραιοτήτων δεν γίνεται με βάση τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας αλλά με βάση τη δυνατότητα πρόσβασης κι εκμετάλλευσης στα μέσα της πράσινης μετάβασης Γιατί ο πολίτης αντιμετωπίζεται ως μια απρόσωπη, κι αδιάφορη εν τέλει, μεταβλητή σε ένα σύστημα οικονομικών αξιών και όχι ως πρόσωπο με ανάγκες, δικαιώματα και όνειρα. Η τεχνοκρατική γλώσσα της ‘βιωσιμότητας’ αποτελεί το κάλυμμα της πολιτικής αδυναμίας να υπολογίσει τον άνθρωπο όχι ως καταναλωτή ενέργειας αλλά ως ισότιμο συμμέτοχο στην πορεία της κοινωνίας στο αύριο. Η πρόσβαση στην ενέργεια είναι δημοκρατικά εγκληματικό να εξαρτάται από την αγοραστική δύναμη, η ενέργεια δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται πια ως ένα εμπόρευμα όπως τα υπόλοιπα εμπορεύματα σε ένα πολυκατάστημα αλλά ως όρος ελευθερίας, όπως ο ανεμπόδιστος λόγος, η ισότητα, η ισονομία, το κράτος δικαίου. Δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως προνόμιο αλλά ως θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, όπως το νερό κι ο αέρας τα οποία δεν μπορεί κανείς να τα αφήσει στο έλεος των αδίστακτων αγορών.

Η ελληνική πολιτεία, αν κι εφόσον επιθυμεί να παραμείνει πολιτεία και όχι ένα άβουλο τμήμα εκτέλεσης ευρωπαϊκών αποφάσεων, οφείλει να ενεργήσει όχι ερήμην των Ελλήνων πολιτών αλλά έχοντάς τους στο προσκήνιο των αποφάσεων. Η πράσινη μετάβαση οφείλει να θεμελιωθεί πάνω σε όρους κοινωνικής δικαιοσύνης και ο πολίτης, αυτός ο μεγάλος ξεχασμένος πια πρωταγωνιστής της Ιστορίας, να βρίσκεται στο επίκεντρο της λήψης αποφάσεων ανεξάρτητα από την κοινωνική του θέση. Στην αντίθετη περίπτωση η πράσινη μετάβαση θα καταστεί ακόμα ένα εργαλείο κυριαρχίας πάνω στην ήδη πληγωμένη δυτική Δημοκρατία, με την ενεργειακή -και όχι μόνο- ελευθερία να αποτελεί ένα άπιαστο καθημερινό ιδανικό μονάχα για τους αθεράπευτα ρομαντικούς ποιητές της εποχής.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ «Από την επιβίωση στην αυτοπραγμάτωση: Η Σιωπηλή Διαδρομή της Γυναικείας Ψυχής» (της Μαρίας Ζούνη)