Από τον Δομοκό στην Ιταλία: Τιμώντας τους Γαριβαλδινούς της ιστορικής μάχης του 1897

Αντιπροσωπεία του Δήμου Δομοκού επισκέφθηκε τη Βόρεια Ιταλία από τις 24 έως τις 29 Σεπτεμβρίου 2026. Αφορμή της επίσκεψης ήταν η Μάχη του Δομοκού του 1897, στην οποία οι Ιταλοί εθελοντές Ερυθροχίτωνες, υπό τον Ριτσιότι Γαριβάλδη, πολέμησαν στο πλευρό του ελληνικού στρατού ενάντια στις οθωμανικές δυνάμεις. Στην ίδια μάχη έχασε τη ζωή του και ο Ιταλός βουλευτής Αντόνιο Φράττι.

Στην αντιπροσωπεία συμμετείχαν ο Δήμαρχος Δομοκού κ. Χαράλαμπος Λιόλιος, ο Εντεταλμένος Δημοτικός Σύμβουλος για θέματα Πολιτισμού κ. Νικόλαος Καλημέρης, η Γενική Γραμματέας του Δήμου κα Ελένη Ακρίβου και η Προϊσταμένη του Αυτοτελούς Τμήματος Προγραμματισμού, Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης και Διαφάνειας κα Ευαγγελία Ζησοπούλου. Τη διερμηνεία σε όλη τη διάρκεια της επίσκεψης ανέλαβαν η Ελληνική Κοινότητα Μπρέσια και η Ελληνική Κοινότητα Εμίλια-Ρομάνια. Η συμβολή τους ήταν πολύτιμη για την επικοινωνία με τους Ιταλούς συνομιλητές.

Η επίσκεψη ξεκίνησε από το Desenzano del Garda, στις όχθες της ιστορικής λίμνης Γκάρντα. Την Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου η αντιπροσωπεία συμμετείχε στο συνέδριο «Ιταλική και Ελληνική Παλιγγενεσία (Risorgimento): μεταξύ κοινωνικής δέσμευσης και διακρατικού εθελοντισμού», στη Δημοτική Βιβλιοθήκη «Angelo Anelli» στο Rivoltella. Το συνέδριο διοργάνωσαν ο Πολιτιστικός Σύλλογος Faro Tricolore, η Εθνική Ένωση Βετεράνων και Απομάχων Γαριβαλδινών (ANVRG) και ο Δήμος Δομοκού, υπό την αιγίδα της Πόλης του Desenzano del Garda.

Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με την Ελληνική Κοινότητα Μπρέσια και με το Ινστιτούτο για την Ιστορία του Ιταλικού Risorgimento (ISRI) και τις Επιτροπές του της Μπρέσια και της Μάντοβα. Την υποστήριξή τους παρείχαν η Επαρχία της Μάντοβα, το Museo Diffuso del Risorgimento – Colli Morenici, η Associazione Mazziniana Italiana και ο Εθνικός Συντονισμός Συλλόγων του Risorgimento «Ferruccio». Στο συνέδριο συνέβαλαν επίσης ο Δήμος της Μπολόνια και το Museo civico del Risorgimento της Μπολόνια (Bologna Musei). Στην έναρξη χαιρετισμό απηύθυναν ο κ. Νικόλαος Καλημέρης και ο Δήμαρχος Δομοκού κ. Χαράλαμπος Λιόλιος.

Στο συνέδριο μίλησαν έξι πανεπιστημιακοί και ιστορικοί, τρεις από την Ιταλία και τρεις από την Ελλάδα. Την πρωινή συνεδρία συντόνισε η Πρόεδρος του Συλλόγου Faro Tricolore κα Maria D'Arconte. Ο Antonio D'Alessandri, από το Πανεπιστήμιο Roma Tre, μίλησε για την Ελληνική Επανάσταση και τον Ιταλικό φιλελληνισμό. Η Ιφιγένεια Κοκκάλη, από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, παρουσίασε την εισήγηση «Διασυνοριακή κινητικότητα, χωρικά δίκτυα και ένοπλος κοσμοπολιτισμός: το Γαριβαλδινό εθελοντικό κίνημα στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα (1860–1912)». Ο Filippo Ronchi, Διευθυντής της Επιτροπής Μπρέσια του ISRI, μίλησε με θέμα «Antonio Fratti: ο ήρωας του Δομοκού».

Την απογευματινή συνεδρία συντόνισε ο Διευθυντής του Ιστορικού Γραφείου της ANVRG κ. Andrea Spicciarelli. Η Βασιλική Λάζου, από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, παρουσίασε την εισήγηση «Ανάμεσα στον Γαριβάλδη και τη Realpolitik: Εθελοντισμός και εθνικές προσδοκίες στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897». Ο Francesco Guida, από το Πανεπιστήμιο Roma Tre, αναφέρθηκε στις Γαριβαλδινές εκστρατείες σε ελληνικά εδάφη από τα μέσα του 19ου έως τις αρχές του 20ού αιώνα. Ο Αντώνης Κλάψης, από το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, μίλησε για τον ένοπλο εθελοντισμό και τα εθνικά κινήματα τον 19ο αιώνα και την ιταλο-ελληνική σύνδεση. Τη μετάφραση του συνεδρίου είχε ο κ. Ευάγγελος Αποστολόπουλος από την Ελληνική Κοινότητα Μπρέσια.

Οι ομιλητές ανέδειξαν τις ιστορίες πατριωτών που πήραν τα όπλα για να στηρίξουν τον αγώνα της ελευθερίας πέρα από τα εθνικά τους σύνορα. Ξεχώρισε το κίνημα του φιλελληνισμού, που από το 1821 κινητοποίησε πόρους και εθελοντές από όλη την Ευρώπη. Ανάμεσα στους Ιταλούς φιλέλληνες ξεχώρισε ο Πιεμοντέζος Santorre di Santarosa, που έπεσε το 1825 στις μάχες της Σφακτηρίας. Η παρουσία της αποστολής του Δήμου Δομοκού στο συνέδριο ανέδειξε την κοινή ιστορική πορεία που ένωσε Έλληνες και Ιταλούς στους αγώνες για την ελευθερία. Κατά τη διάρκεια της παραμονής της στο Desenzano del Garda, η αντιπροσωπεία είχε επίσης την ευκαιρία να συνομιλήσει με εκπροσώπους της δημοτικής αρχής της πόλης.

Την επόμενη ημέρα, η ιστορική αναπαράσταση βγήκε από τις αίθουσες στους δρόμους της πόλης. Στις 16:00 ξεκίνησε από την Piazza Garibaldi ιστορική παρέλαση, όπου οι Sbandieratori e Musici della Signoria di Firenze κρατούσαν μαζί τα χρώματα της ιταλικής και της ελληνικής σημαίας. Η διαδρομή κατέληξε στην Piazza Cappelletti. Εκεί παρουσιάστηκε η παράσταση «Fantasie Mediterranee Italia-Grecia – Insieme per ricordare», με αποσπάσματα όπερας, τραγούδια εποχής, χορούς του Risorgimento και παραδοσιακές ελληνικές μελωδίες, σε παρουσίαση της Marta Visconti και του Marco Pettenati.

Από το Desenzano del Garda η αντιπροσωπεία συνέχισε τη διαδρομή ιστορικής μνήμης στη Βερόνα, στη Ραβένα, στη Μπολόνια, στη Φαέντσα και στο Castel Bolognese, ακολουθώντας τα ίχνη των ανθρώπων που συνέδεσαν την Ιταλία με τον Δομοκό. Στη Βερόνα επισκέφθηκε το σπίτι όπου έζησε ο Massimiliano Trombelli. Ο νεαρός Ιταλός εθελοντής τραυματίστηκε στη Μάχη του Δομοκού και πέθανε στη Χαλκίδα το 1897, σε ηλικία μόλις δεκαεπτά ετών. Στη Μπολόνια η αντιπροσωπεία επισκέφθηκε το Museo Civico del Risorgimento (Casa Carducci). Εκεί παρέδωσε στη Διευθύντρια του μουσείου κασετίνα με χώμα και πέτρες από το πεδίο της Μάχης του Δομοκού, εκεί όπου πολέμησαν οι Ιταλοί Γαριβαλδινοί.

Τη Δευτέρα 28 Σεπτεμβρίου η αντιπροσωπεία βρέθηκε στη Φαέντσα, όπου επισκέφθηκε το Museo del Risorgimento e dell'Età Contemporanea. Την αντιπροσωπεία υποδέχθηκαν ο Διευθυντής του μουσείου και ο αρμόδιος για τον Πολιτισμό Δημοτικός Σύμβουλος του Δήμου Φαέντσα. Η επίσκεψη αποτέλεσε ευκαιρία γνωριμίας με την πολιτιστική κληρονομιά της πόλης και ανταλλαγής εμπειριών για τη διαφύλαξη και την ανάδειξη της ιστορικής μνήμης. Ακολούθησε γεύμα που παρέθεσε ο Δήμος Φαέντσα στο Δημαρχείο, με τη συμμετοχή και εκπροσώπου της Ένωσης Emilia-Romagna Faentina.

Το απόγευμα της ίδιας ημέρας η αντιπροσωπεία συμμετείχε στην εκδήλωση «Μνήμες από πέτρα ανάμεσα στη Ρομάνια και τη Θεσσαλία – Στοχασμοί πάνω στα μνημειακά ίχνη της Γαριβαλδινής εκστρατείας της Ελλάδας του 1897» στο Castel Bolognese. Την εκδήλωση διοργάνωσε ο Δήμος Castel Bolognese σε συνεργασία με τον Δήμο Φαέντσα, τον Δήμο Δομοκού και την Εθνική Ένωση Βετεράνων και Απομάχων Γαριβαλδινών. Το απόγευμα πραγματοποιήθηκε θεσμική τελετή στο Δημοτικό Κοιμητήριο. Ο Δήμαρχος του Castel Bolognese και ο Δήμαρχος Δομοκού κατέθεσαν από κοινού στεφάνι στο μνημείο του Giovanni Capra και του Ugo Silvestrini, που έπεσαν στη Μάχη του Δομοκού. Ακολούθησαν επιμνημόσυνες δεήσεις και επίσκεψη στους τάφους και άλλων Ιταλών στρατιωτών που έχασαν τη ζωή τους στο πεδίο της μάχης. Ήταν μια πράξη σεβασμού και αναγνώρισης της θυσίας τους, που υπενθυμίζει ότι η ιστορική μνήμη δεν γνωρίζει σύνορα και ότι η τιμή προς τους νεκρούς αποτελεί κοινή αξία των λαών.

Αργά το απόγευμα πραγματοποιήθηκε επιμορφωτική συνεδρία στην Αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου του Castel Bolognese, για τη σημασία της μνήμης του Risorgimento και της Γαριβαλδινής παράδοσης. Χαιρετισμούς απηύθυναν οι δύο Δήμαρχοι, που υπογράμμισαν τη σημασία της ιστορικής γνώσης, της συνεργασίας και της διατήρησης των δεσμών φιλίας ανάμεσα στους δύο λαούς. Ο Δήμαρχος Δομοκού κ. Χαράλαμπος Λιόλιος ανέφερε χαρακτηριστικά: «Τις δύο πόλεις μας τις συνδέει ένας δεσμός που δεν τον όρισε κανένα επίσημο έγγραφο· τον έγραψαν με τη ζωή τους παιδιά αυτής της πόλης.»

Στη συνεδρία ο Εντεταλμένος Δημοτικός Σύμβουλος Πολιτισμού του Δήμου Δομοκού κ. Νικόλαος Καλημέρης παρουσίασε την ομιλία «Ο τόπος που θυμάται: Προφορική και γραπτή ιστορία, ατομική μνήμη και μνημεία στη Μάχη του Δομοκού». Ομιλητές ήταν επίσης η Καθηγήτρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κα Βασιλική Λάζου και ο κ. Andrea Spicciarelli της Εθνικής Ένωσης Βετεράνων και Απομάχων Γαριβαλδινών. Τη συνεδρία συντόνισε ο ειδικός στην τοπική ιστορία κ. Andrea Soglia.

Στο πλαίσιο της επίσκεψης, η αντιπροσωπεία είχε επίσης επαφή με εκπροσώπους του Δήμου Riofreddo, με τον οποίο ο Δήμος Δομοκού είναι αδελφοποιημένος. Στόχος της επαφής ήταν να ενισχυθούν οι δεσμοί των δύο πόλεων και να ξαναζωντανέψει η συνεργασία τους μέσα από κοινές δράσεις.

Η παρουσία του Δήμου Δομοκού στις εκδηλώσεις της Ιταλίας, από τη λίμνη Γκάρντα μέχρι τη Ρομάνια, επιβεβαιώνει τη σημασία της συστηματικής ανάδειξης της ιστορικής κληρονομιάς του τόπου. Επιβεβαιώνει επίσης την αξία των δεσμών συνεργασίας με τους τόπους που συνδέθηκαν με την ιστορία του. Η επίσκεψη έθεσε τις βάσεις για σταθερή συνεργασία με ιταλικούς δήμους, μουσεία, πανεπιστήμια και φορείς της ιστορικής μνήμης, με στόχο κοινές πολιτιστικές, επιστημονικές και εκπαιδευτικές δράσεις.

Η συνεργασία αυτή θα συνεχιστεί με επιστημονικό συνέδριο στον Δομοκό τον Μάιο του 2027, με αφορμή τα 130 χρόνια από τη Μάχη του Δομοκού. Στο συνέδριο θα συμμετάσχουν ιταλικοί και ελληνικοί φορείς. Στο πλαίσιο του συνεδρίου θα δημοσιευθεί πρόσκληση υποβολής εργασιών (call for papers), ώστε να συμμετάσχουν νέοι ερευνητές, πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα.

Ο Δήμος Δομοκού ευχαριστεί θερμά τις ιταλικές αρχές, τους διοργανωτές και τους ομιλητές για τη φιλοξενία και τη συνεργασία. Ευχαριστεί επίσης τις Ελληνικές Κοινότητες της Μπρέσια και της Εμίλια-Ρομάνια για την πολύτιμη συνδρομή τους.

Ο Δομοκός θυμάται. Τιμά τους πεσόντες. Αναδεικνύει την ιστορία του και χτίζει γέφυρες φιλίας με την Ιταλία.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Λαμία: Το θέμα της Αποκριάς 2027 είναι «Κάνε το όνειρό σου πραγματικότητα»