Η Δημοκρατία ανάμεσα στις κάλπες (του Κώστα Θερμογιάννη)

Υπάρχει διάχυτη στην κοινωνία μια ιδιότυπη αίσθηση ότι τίποτα δεν είναι δεσμευτικό, τίποτα δεν έχει διάρκεια, τίποτα δεν αντέχει περισσότερο από έναν εκλογικό κύκλο, αν αντέξει και τόσο! Σαν να κυβερνιέται η χώρα με βάση όχι τις πραγματικές της ανάγκες, όχι με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον και τις προκλήσεις που αυτό κουβαλά μαζί του, αλλά με βάση το ημερολόγιο των (επόμενων) εκλογών. Σαν η πολιτική να λειτουργεί ως μια διαρκής αναμονή, μια συρρίκνωση σε έναν ανούσιο αγώνα εκλογικής επιβίωσης, στον οποίο μια πλειάδα πολιτικών μετρούν τις μέρες τους όχι με την ποιότητα και τη χρησιμότητα του πολιτικού τους βίου αλλά με το βλέμμα χρησιμοθηρικά στραμμένο στην ημέρα των επόμενων εκλογών. Είναι ψηλαφητό πια στην καθημερινή εμπειρία του Έλληνα πολίτη ότι η ζωή του έχει εγκλωβιστεί στην εφήμερη στενωπό τού εκλογικού χρόνου έχοντας απωλέσει το δικαίωμα στη συνέχεια, στη σταθερότητα, στη βεβαιότητα ότι οι θεσμοί, οι πολιτικές και οι επιλογές της Πολιτείας δεν θα αλλάξουν σαν σκηνικό θεάτρου κάθε φορά που αλλάζει ο θίασος. Η καθημερινότητα του πολίτη μοιάζει να εξαρτάται από μια διαρκή πολιτική αμνησία όπου ό,τι αποφασίστηκε χθες μπορεί εύκολα και χωρίς περίσκεψη αύριο να αναιρεθεί, να ξαναγραφτεί ή να εγκαταλειφθεί χωρίς εξήγηση, χωρίς λογοδοσία, χωρίς αίσθηση ιστορικής συνέχειας σαν το μέλλον να χτίζεται με αλλεπάλληλες εκλογικές επιδιορθώσεις και όχι στη βάση ενός μακρόπνοου σχεδίου.

Η παθολογία αυτή κάθε άλλο παρά τυχαία είναι. Αποτελεί το προϊόν μιας βαθιά ριζωμένης νοοτροπίας ότι πολιτική είναι πρωτίστως διαχείριση εντυπώσεων κι όχι ευθύνης, ότι η επιτυχία αποτιμάται σε ποσοστά κι όχι σε κρίσιμες αλλαγές και χρήσιμες μεταρρυθμίσεις. Έτσι, σοβαρές αποφάσεις κι ευθύνες είναι εύκολο να μετατεθούν σε χρόνο μελλοντικό και η εκλογική διαδικασία, αντί να αποτελεί την κορύφωση της δημοκρατικής λειτουργίας, μετατρέπεται σε έναν μηχανισμό επαναλαμβανόμενης ανανέωσης της νομιμοποίησης ενός συστήματος που εν τοις πράγμασι πνίγει τη Δημοκρατία. Η κάλπη όμως δεν είναι απλώς μια περιοδική εκτόνωση του δημοκρατικού καθήκοντος του πολίτη, είναι η μετατροπή της ατομικής αντίληψής του σε δημόσια ευθύνη. Όμως τούτο δεν είναι βέβαιο πως είναι ευρέως αντιληπτό από τους πολίτες αυτής της χώρας! Το αποτέλεσμα του γεγονότος αυτού είναι η Ελλάδα να κινείται σε ατέρμονους κύκλους, να επαναλαμβάνει τα ίδια λάθη, να αναζητά λύσεις για τα ίδια προβλήματα και στο φόντο, ανάμεσα στις υποσχέσεις, να βιώνει σκάνδαλα για τα οποία η πολιτική ευθύνη είναι πάντα απροσδιόριστη και μακρινή!

Η Δημοκρατία δεν είναι ο χρόνος της κάλπης, είναι ο αργός κι επίπονος χρόνος ανάμεσα στις κάλπες. Η ενηλικίωση της Δημοκρατίας στη χώρα μας ενδεχομένως να αρχίσει να γίνεται πραγματικότητα όταν ο πολίτης συνειδητοποιήσει ότι ο τόπος πρέπει να πάψει να ζει με τετραετή ημερομηνία λήξης και η πολιτική να πάψει να μετρά τον χρόνο με το άγχος των επόμενων εκλογών. Ο πολίτης οφείλει να συνειδητοποιήσει ότι η ευθύνη του δεν εξαντλείται στην ψήφο αλλά αρχίζει από αυτήν, η Δημοκρατία δεν είναι ανάθεση αλλά διαρκής και υπεύθυνη συμμετοχή. Όταν αυτός συμβιβάζεται με το ανεπαρκές και το λίγο, μοιραία, η πολιτική θα είναι ανεπαρκής και θα παράγει λίγο! Η δημοκρατική αυτογνωσία του πολίτη είναι κρίσιμης σημασίας καθόσον κάθε παθολογία τής πολιτικής είτε είναι και δική του παθολογία είτε άρχεται από αυτήν! Από την άλλη, ο πολιτικός που φοβάται το πολιτικό κόστος και που υπολογίζει την πολιτική του δράση με βάση το πρόσκαιρο χειροκρότημα και όχι το μακροπρόθεσμο αποτύπωμα που αφήνει στη χώρα, δεν είναι χρήσιμος. Είναι όμως εξόχως χρηστικός κι απολύτως απαραίτητος σε ένα σύστημα πολιτικής που ενδιαφέρεται κυρίως για… την επανεκλογή του!

Η Ελλάδα δεν πρόκειται να αλλάξει επειδή κάποιοι το υποσχέθηκαν ούτε επειδή κάποιοι το ευχήθηκαν. Θα αλλάξει μόνο όταν αντιληφθεί ότι η πολιτική δεν είναι θέαμα αλλά βαθιά ευθύνη, ότι η αναβολή δεν είναι ένα αναπόφευκτο φυσικό φαινόμενο αλλά μια ηθελημένη επιλογή, ότι η Δημοκρατία έχει διάρκεια η οποία ούτε εγκλωβίζεται ούτε περιορίζεται μέσα σε ένα εκλογικό παραβάν. Μια Δημοκρατία άλλωστε που μετρά τον χρόνο της σε τετραετίες με το βλέμμα κολλημένο στο ρολόι της επόμενης κάλπης δεν πρόκειται να ωριμάσει ποτέ, απλώς τηρεί στάση αναμονής και περιμένει. Η αναμονή όμως, όταν γίνεται τρόπος πολιτικής, απλώς παγιώνει την ανωριμότητα ως συλλογική πρακτική ανακυκλώνοντας την ανεπάρκειά της, σαν να φοβάται να ενηλικιωθεί για να αναλάβει (επιτέλους) τις ευθύνες της. Κι εμείς υπάρχουμε όχι ως πολίτες μιας Δημοκρατίας αλλά ως θεατές μιας Ιστορίας που, εν τέλει, γράφεται ερήμην μας.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Από την ελληνική ρίζα στην παγκόσμια βιώσιμη οικονομία (του Νίκου Κουτσιανά)