Πόλεμος, περιβάλλον και έθνος (του Νίκου Κουτσιανά)

Άρθρο του Νίκου Κουτσιανά* στη "Ναυτεμπορική".

Από τον Πόλεμο του Κόλπου έως την Ανατολική Μεσόγειο, η οικολογική καταστροφή αποτελεί πλέον βασικό ζήτημα γεωπολιτικής σταθερότητας.

Οι σύγχρονοι πόλεμοι δεν καταστρέφουν πλέον μόνο κράτη και οικονομίες. Πλήττουν τα φυσικά συστήματα που στηρίζουν την ίδια τη ζωή. Το περιβάλλον έχει μετατραπεί ταυτόχρονα σε ένα σιωπηλό πεδίο μάχης και σε μια μακροπρόθεσμη πηγή αστάθειας.

Ο Πόλεμος του Κόλπου το 1991 αποτέλεσε σημείο καμπής. Οι φλεγόμενες πετρελαιοπηγές, η τοξική ατμόσφαιρα και η μεγαλύτερη πετρελαιοκηλίδα στην ιστορία δεν συγκλόνισαν απλώς τον κόσμο αλλα ανέδειξαν ότι ο πόλεμος μπορεί να καταστρέψει οικοσυστήματα για δεκαετίες. Οι συνέπειες ξεπέρασαν κατά πολύ το πεδίο της μάχης, επηρεάζοντας τη δημόσια υγεία, τις ενεργειακές αγορές και τη γεωπολιτική σταθερότητα της περιοχής. Για πρώτη φορά, το οικολογικό κόστος του πολέμου έγινε αδύνατο να αγνοηθεί.

Σήμερα, αυτή η πραγματικότητα είναι ακόμη πιο επιτακτική. Η κλιματική αλλαγή, η απώλεια βιοποικιλότητας και η έλλειψη φυσικών πόρων λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές κινδύνου. Οι συγκρούσεις δεν είναι πλέον μόνο πολιτικές ή στρατιωτικές· ολοένα και περισσότερο έχουν περιβαλλοντική αφετηρία και αντίκτυπο.

Περιβαλλοντική υποβάθμιση

Για την Ελλάδα, αυτό δεν είναι θεωρητικό. Με την εκτεταμένη ακτογραμμή της, τα ευαίσθητα νησιωτικά οικοσυστήματα και την εξάρτησή της από τον τουρισμό, τη γεωργία και τη θάλασσα, η περιβαλλοντική υποβάθμιση αποτελεί άμεσο εθνικό κίνδυνο.

Η Ανατολική Μεσόγειος είναι ήδη μια ζώνη πίεσης. Ενεργειακές υποδομές, ναυτιλία, εξορύξεις υδρογονανθράκων και στρατιωτική παρουσία διασταυρώνονται με ένα ευάλωτο θαλάσσιο περιβάλλον. Ένα και μόνο μεγάλης κλίμακας περιστατικό,μια πετρελαιοκηλίδα, μια κατεστραμμένη υποδομή ή μια στρατιωτική κλιμάκωση, θα μπορούσε να προκαλέσει μη αναστρέψιμη ζημιά στη βιοποικιλότητα και στις παράκτιες οικονομίες.

Σε αυτό το πλαίσιο, το περιβάλλον δεν είναι απλώς ένας πόρος. Είναι υποδομή, ασφάλεια και ισχύς  αλλά και σημείο οξείας ευαλωτότητας.

Ταυτόχρονα, η Ελλάδα αντιμετωπίζει εντεινόμενες κλιματικές πιέσεις: παρατεταμένους καύσωνες, πυρκαγιές, ερημοποίηση και έλλειψη υδάτων. Σε συνδυασμό με τις γεωπολιτικές εντάσεις, αυτά διαμορφώνουν ένα σύνθετο πεδίο κινδύνων που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με τα παραδοσιακά μοντέλα άμυνας.

Η έννοια της εθνικής ασφάλειας οφείλει, συνεπώς, να εξελιχθεί. Όπως παρατηρούσε ο Ιπποκράτης, η υγεία εξαρτάται από την ισορροπία μεταξύ ανθρώπου και περιβάλλοντος. Το ίδιο ισχύει και για τα κράτη. Η ασφάλεια δεν ορίζεται πλέον μόνο από τη στρατιωτική ισχύ, αλλά από την ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων και των κοινωνιών.

Ο Ηράκλειτος έγραφε ότι «τα πάνταρει». Σήμερα, η αστάθεια διαχέεται μέσα από το κλίμα, την ενέργεια και τις συγκρούσεις. Η αγνόηση αυτής της διασύνδεσης δεν αποτελεί πλέον επιλογή.

Η φύση στρατηγικό κεφάλαιο

Η Ελλάδα έχει την ευκαιρία να ηγηθεί. Αν αντιμετωπίσει τη φύση όχι ως πόρο προς εκμετάλλευση, αλλά ως στρατηγικό κεφάλαιο προς προστασία, μπορεί να βρεθεί στην πρωτοπορία μιας νέας προσέγγισης,της οικολογικής γεωπολιτικής. Αυτό σημαίνει επενδύσεις στην ανθεκτικότητα των νησιών, στη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων, στην προστασία των θαλασσών και στην καθαρή ενέργεια, μειώνοντας τόσο την περιβαλλοντική όσο και τη γεωπολιτική ευαλωτότητα.

Το δίδαγμα του Πόλεμου του Κόλπου παραμένει σαφές: η καταστροφή της φύσης διαρκεί περισσότερο από την ίδια τη σύγκρουση. Σήμερα, αυτό το μάθημα είναι παγκόσμιο.

Για την Ελλάδα, η πρόκληση είναι διπλή: να προστατεύσει τα φυσικά θεμέλια της ευημερίας της και ταυτόχρονα να τα αξιοποιήσει ως πηγή στρατηγικής επιρροής.

Διότι, στο τέλος, η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι μόνο ο πόλεμος. Είναι ένας υποβαθμισμένος πλανήτης, ανίκανος να στηρίξει σταθερότητα, ευημερία και ειρήνη.

Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο εντείνει την αβεβαιότητα για την παγκόσμια περιβαλλοντική πολιτική και τον ανταγωνισμό για πόρους. Σε αυτό το περιβάλλον, η φύση γίνεται παράγοντας εθνικής ισχύος. Για την Ελλάδα, θάλασσα, νερό, δάση και βιοποικιλότητα αποτελούν υποδομές ασφάλειας και ευημερίας. Ο κόσμος που έρχεται θα κριθεί από την οικολογική ανθεκτικότητα και η προστασία της φύσης δεν είναι πολυτέλεια, αλλά στρατηγική αναγκαιότητα.

Νίκος Κουτσιανάς

Ιδρυτής  SYMBEEOSIS
Ιδρυτής  APIVITA

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Νετανιάχου: «Το Ιράν μπορεί να πλήξει την Ευρώπη» - Προειδοποίηση προς ηγέτες της ΕΕ