Τη σύσταση νέου υπουργείου Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας σκέφτεται να ανακοινώσει ο Κ. Μητσοτάκης στη ΔΕΘ

Τι προβλέπει το σχέδιο που έχει παραδοθεί στο πρωθυπουργικό γραφείο – Πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα θα τελούν υπό ενιαία εποπτεία

Στο γραφείο του πρωθυπουργού βρίσκεται ο φάκελος που προετοιμαζόταν επί μήνες από πανεπιστημιακούς, ερευνητές και κυβερνητικά στελέχη με το πλήρες σχέδιο για τη δημιουργία αυτόνομου υπουργείου Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας και τώρα είναι στο χέρι του Κυριάκου Μητσοτάκη να αποφασίσει εάν θα το προχωρήσει μέχρι τις επόμενες εκλογές. Σε περίπτωση που προβεί σε έναν ακόμη ανασχηματισμό, τον τελευταίο πριν στηθούν οι κάλπες, είναι αρκετά πιθανό να δούμε στην πράξη να δημιουργείται ένα νέο χαρτοφυλάκιο.

Μάλιστα η ανακοίνωση των σχετικών προθέσεων του πρωθυπουργού, για τη δημιουργία του νέου υπουργείου, μπορεί να γίνει από το βήμα της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης στις αρχές Σεπτεμβρίου κι εκεί να μάθουμε κι αν θα το δούμε να συγκροτείται μέσα στους επόμενους μήνες ή θα αναφέρει πως θα το συστήσει μετεκλογικά, σε περίπτωση βέβαια που κερδίσει τις εκλογές και συγκροτήσει ο ίδιος εκ νέου κυβέρνηση. Η πρόθεση πάντως για ένα τέτοιο υπουργείο έχει διατυπωθεί δημόσια από τον κ. Κυριάκο Μητσοτάκη ήδη από τον περασμένο Φεβρουάριο. Στόχος είναι να περιοριστεί ο κατακερματισμός της ελληνικής έρευνας, καθώς τα πανεπιστήμια υπάγονται σήμερα στο υπουργείο Παιδείας, τα περισσότερα ερευνητικά κέντρα στο υπουργείο Ανάπτυξης, ενώ φορείς και χρηματοδοτικά εργαλεία βρίσκονται διάσπαρτα και σε άλλα υπουργεία.

Οι τέσσερις πυλώνες του νέου υπουργείου

Η προτεινόμενη δομή βάσει του σχεδίου που έχει παραδοθεί στο πρωθυπουργικό γραφείο, στηρίζεται σε τέσσερις βασικούς άξονες. Οι δύο πρώτοι είναι η Γενική Γραμματεία Ανώτατης Εκπαίδευσης, η οποία θα έχει την ευθύνη για τα πανεπιστήμια και την πανεπιστημιακή πολιτική, και η Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας, όπου θα συγκεντρωθεί ο σχεδιασμός της εθνικής ερευνητικής στρατηγικής.

Οι δύο άλλοι πυλώνες θα έχουν περισσότερο εκτελεστικό χαρακτήρα. Ο Εθνικός Οργανισμός Έρευνας σχεδιάζεται να αναλάβει τη διαχείριση του σχετικού προϋπολογισμού, την προκήρυξη προγραμμάτων και την κατανομή των κρατικών πόρων. Θα διαθέτει διοικητική αυτοτέλεια και δική του διοίκηση, χωρίς να αποτελεί ανεξάρτητη αρχή, καθώς θα εποπτεύεται από το νέο υπουργείο.

Η δεύτερη δομή θα είναι ο Ελληνικός Οργανισμός Καινοτομίας Α.Ε., με αποστολή να φέρει πιο κοντά την επιστημονική έρευνα, την επιχειρηματικότητα και τις επενδύσεις. Αδιευκρίνιστη από την άλλη πλευρά παραμένει η τύχη του Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας. Εξετάζεται αν το ΕΛΙΔΕΚ θα ενσωματωθεί στον νέο Εθνικό Οργανισμό Έρευνας ή αν θα συνεχίσει να λειτουργεί ως ξεχωριστός φορέας. Ο ίδιος ο υφυπουργός Παιδείας Νίκος Παπαϊωάννου έχει διευκρινίσει ότι το συγκεκριμένο ζήτημα δεν έχει οριστικοποιηθεί.

Το δύσκολο παζάρι για φορείς και χρήματα

Η πιο σύνθετη πλευρά της μεταρρύθμισης δεν αφορά το όνομα ή το οργανόγραμμα του υπουργείου. Αφορά τη μεταφορά των ερευνητικών κέντρων και, κυρίως, των κονδυλίων που τα συνοδεύουν. Το σχέδιο προβλέπει ότι δημόσια ερευνητικά κέντρα, όπως ο «Δημόκριτος», θα περάσουν κάτω από τη νέα πολιτική ηγεσία, ώστε να εποπτεύονται μαζί με τα πανεπιστήμια. Σήμερα, όμως, διαφορετικά υπουργεία χρηματοδοτούν έρευνες που συνδέονται με τις δικές τους προτεραιότητες. Το υπουργείο Υγείας, για παράδειγμα, διοχετεύει πόρους προς τα πανεπιστημιακά νοσοκομεία, ενώ το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης έχει άμεσο ενδιαφέρον για την έρευνα στην τεχνητή νοημοσύνη. Ανάλογες ανάγκες υπάρχουν στους τομείς της άμυνας και της αγροτικής παραγωγής.

Η συγκέντρωση των αρμοδιοτήτων μπορεί να εξασφαλίσει ενιαία στρατηγική και σταθερό προγραμματισμό, θα περιορίσει όμως τον έλεγχο που ασκούν σήμερα τα επιμέρους υπουργεία. Για τον λόγο αυτό θεωρείται βέβαιο ότι θα προηγηθεί δύσκολη εσωτερική διαπραγμάτευση για το ποιος θα καθορίζει τις προτεραιότητες και ποιος θα έχει τον τελευταίο λόγο στην κατανομή των χρημάτων. Το Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας, Τεχνολογίας και Καινοτομίας αναμένεται να παραμείνει στο νέο σχήμα με συμβουλευτικό και εισηγητικό ρόλο. Οι τελικές αποφάσεις για τις χρηματοδοτήσεις θα λαμβάνονται από την πολιτική ηγεσία και τις νέες δομές.

Τον συντονισμό της επιστημονικής ομάδας που επεξεργάστηκε τη σχετική πρόταση που έχει δοθεί στο Μέγαρο Μαξίμου, ανέλαβε ο ομότιμος καθηγητής του Χάρβαρντ, Σπύρος Αρταβάνης-Τσάκωνας. Στο επιστημονικό σκέλος συμμετείχαν ο πρόεδρος του ΕΣΕΤΕΚ Γιώργος Νούνεσης, ο πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης Περικλής Μήτκας, ο καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης Αχιλλέας Γραβάνης, η πρύτανις του Παντείου Χριστίνα Κουλούρη, ο πρώην πρύτανης του ΕΜΠ Ανδρέας Μπουντουβής, η καθηγήτρια του Παντείου Βασιλική Γεωργιάδου και ο διευθυντής Ερευνών Ιωάννης Ταλιανίδης. Από την κυβερνητική πλευρά συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος, οι υφυπουργοί Νίκος Παπαϊωάννου, Σταύρος Καλαφάτης και Βιβή Χαραλαμπογιάννη, καθώς και γενικοί και ειδικοί γραμματείς από τα υπουργεία Οικονομικών, Ανάπτυξης και την Προεδρία της Κυβέρνησης.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Κυψέλη: Άνοιξε ο δρόμος για την αποκατάσταση των διαμερισμάτων που υπέστησαν ζημιές από το Μετρό