Δημοκρατία με Όρους Χρήσης (του Γιώργου Καρανάσιου)

Δεν χρειάζονται πια τανκς, πραξικοπήματα και στρατιωτικοί νόμοι για να τεθεί μια δημοκρατία σε αναστολή. Αυτά ανήκουν σ' άλλες εποχές, πιο ωμές και λιγότερο αποτελεσματικές.

Σήμερα η εξουσία έχει εξελιχθεί. Διατηρεί τους θεσμούς, τις εκλογές και τη γλώσσα της δημοκρατίας, ενώ ταυτόχρονα αφαιρεί αθόρυβα το περιεχόμενό τους.  Όπως είχε παρατηρήσει ο Ουμπέρτο Έκο, μόνο οι αφελείς κάνουν δικτατορίες με τανκς, όταν υπάρχει η τηλεόραση.

Η σύγχρονη διακυβέρνηση δεν επιβάλλεται με τη βία, αλλά με αφήγημα. Με εικόνα, επανάληψη και διαρκή υπενθύμιση του «τι είναι λογικό» και «τι δεν αξίζει συζήτηση».

Ο πολίτης δεν φιμώνεται, κουράζεται. Δεν απειλείται, μαθαίνει να αυτοπεριορίζεται. Έτσι εγκαθίσταται ένα καθεστώς που μοιάζει δημοκρατικό, αλλά λειτουργεί αυταρχικά. Όχι επειδή καταργεί δικαιώματα, αλλά επειδή τα καθιστά ανενεργά.

Οι εκλογές συνεχίζουν να γίνονται, όμως χάνουν το ουσιαστικό τους νόημα.  Με υψηλή αποχή, στρεβλή εκπροσώπηση, εκλογικά μπόνους και απόλυτη επικοινωνιακή υπεροπλία, κυβερνήσεις μπορούν να εμφανίζονται ισχυρές ενώ στηρίζονται σε μειοψηφικά κοινωνικά ερείσματα.

Η εξουσία δεν αντλείται από τη λαϊκή συμμετοχή, αλλά από θεσμικά τεχνάσματα και επικοινωνιακό έλεγχο. Η δημοκρατία μετατρέπεται σε τυπική διαδικασία, όχι σε ζωντανή πράξη.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μετάλλαξη παίζει ο έλεγχος της ενημέρωσης.
Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης δεν χρειάζεται να φιμωθούν, αρκεί να εξαρτηθούν.

Κρατικά διαφημιστικά κονδύλια, επικοινωνιακές καμπάνιες, λίστες χρηματοδότησης με αδιαφανή κριτήρια δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η κριτική τιμωρείται και η σιωπή ανταμείβεται.

Η πρώτη «Λίστα Πέτσα» και οι μετέπειτα αντίστοιχες λίστες δεν υπήρξαν εξαίρεση, αλλά σύμπτωμα. Έκτοτε, τα ποσά αυξήθηκαν και η διαφάνεια συρρικνώθηκε.

Έτσι, μεγάλο μέρος των ελληνικών ΜΜΕ δεν λειτουργεί ως ελεγκτής της εξουσίας, αλλά ως μηχανισμός αναπαραγωγής της.

Όχι με κραυγές, αλλά με επιλογές: ποιο θέμα θα προβληθεί, ποιο θα θαφτεί, ποιο δεν θα υπάρξει ποτέ. Δεν είναι τυχαίο ότι σοβαρές υποθέσεις, όπως οι υποκλοπές ή η διερεύνηση ευθυνών για τα Τέμπη, αντιμετωπίζονται με σιωπή ή αμήχανη ουδετερότητα.

Την ίδια στιγμή, η εξουσία συγκεντρώνεται. Το λεγόμενο «επιτελικό κράτος» λειτουργεί ως μηχανισμός κάθετης διοίκησης, όπου οι θεσμικοί έλεγχοι υπάρχουν τυπικά, όχι ουσιαστικά.

Η Δικαιοσύνη δεν καταλύεται, αλλά ενεργοποιείται επιλεκτικά. Αργεί όταν πρόκειται για την εξουσία, επιταχύνει όταν πρόκειται για τον πολίτη που ξεφεύγει από το επιτρεπτό πλαίσιο λόγου.

Η ελευθερία λόγου δεν καταργείται, τίθεται υπό όρους. Όχι με λογοκρισία, αλλά με ποινικοποίηση, φόβο και κοινωνικό στιγματισμό.

Η δημοκρατία δεν πέθανε. Απλώς έπαψε να ενοχλεί. Και όταν η αλήθεια χρειάζεται χορηγό για να ακουστεί, τότε δεν μιλάμε για ενημέρωση, αλλά για διαφήμιση εξουσίας.

Καρανάσιος Γεώργιος – gkaranasios24@gmail.com

Υ.Γ1. Χαρακτηριστική είναι η υπόθεση του αγρότη Θωμά Μόσχου, βραβευμένου βιοκαλλιεργητή σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο οποίος κλητεύθηκε για τις απόψεις του. Όχι επειδή διέπραξε έγκλημα, αλλά επειδή δεν ευθυγραμμίστηκε. Η «έξυπνη δικτατορία» δεν φοβάται τους αδύναμους.Φοβάται τους σκεπτόμενους.

Υ.Γ2. Η δημοσιογραφία δεν πέθανε, η αξιοπιστία ναι. Το επιχείρημα ότι «ο κόσμος δεν διαβάζει πια εφημερίδες» καταρρίπτεται διεθνώς. Εφημερίδες όπως η El País ή οι New York Times αυξάνουν συνδρομές, έσοδα και επιρροή, επενδύοντας στην ποιοτική και ανεξάρτητη δημοσιογραφία. Άρα το πρόβλημα δεν είναι το κοινό. Είναι η διαπλοκή και η άρνηση επένδυσης στην έρευνα.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ «Αγρόν ηγόρασε η Κυβέρνηση Μητσοτάκη για τη συμφωνία Ε.Ε.-Mercosur»