Η επανεκκίνηση του Σεπτέμβρη. Η επιστροφή ως νέα αρχή (του Νίκου Κουτσιανά)

Άρθρο του Νίκου Κουτσιανά* στην Ναυτεμπορική.

Υπάρχουν στιγμές στον χρόνο που δεν σηματοδοτούν απλώς την αλλαγή μιας εποχής, αλλά μας καλούν να ξανασκεφτούμε τον τρόπο με τον οποίο πορευόμαστε.

Ο Σεπτέμβρης είναι μια τέτοια στιγμή. Επιστρέφουμε από την ανάπαυση του καλοκαιριού στην καθημερινότητα, στην εργασία, στις επιχειρήσεις, στους στόχους και στις υποχρεώσεις μας. Συνήθως θεωρούμε αυτονόητο ότι πρέπει να συνεχίσουμε από εκεί όπου σταματήσαμε. Ίσως όμως κάθε πραγματική επιστροφή να έχει αξία μόνο όταν περιέχει τη δυνατότητα μιας νέας αρχής.

Η φύση το γνωρίζει καλύτερα από εμάς. Δεν κινείται σε μια αδιάκοπη ευθεία ανάπτυξης, αλλά σε κύκλους. Ανθίζει, καρποφορεί, αναπαύεται και αναγεννάται. Το δέντρο που χάνει τα φύλλα του δεν υποχωρεί, προετοιμάζεται. Η γη που μένει για λίγο ακαλλιέργητη δεν παύει να είναι γόνιμη, ανακτά τις δυνάμεις της. Στη φύση η παύση δεν είναι αντίθετη της δημιουργίας. Είναι μέρος της.

Ο σύγχρονος άνθρωπος, αντίθετα, έμαθε να φοβάται την παύση. Ταυτίσαμε την πρόοδο με τη συνεχή κίνηση και την επιτυχία με το περισσότερο: περισσότερη ανάπτυξη, περισσότερες πωλήσεις, περισσότερη παραγωγικότητα, περισσότερη κατανάλωση, μεγαλύτερη ταχύτητα. Δημιουργήσαμε έναν πολιτισμό που γνωρίζει πολύ καλά πώς να επιταχύνει, αλλά όχι πάντοτε γιατί επιταχύνει και προς ποια κατεύθυνση.

Η έννοια του μέτρου

Αυτό αφορά ιδιαίτερα την επιχειρηματικότητα. Για δεκαετίες μάθαμε να θεωρούμε επιτυχημένη την επιχείρηση που μεγαλώνει. Το ερώτημα όμως του καιρού μας δεν μπορεί πλέον να είναι μόνο πόσο μεγαλώνει, αλλά πώς μεγαλώνει και για ποιον λόγο. Τι δημιουργεί πέρα από οικονομική αξία; Τι αφήνει στους ανθρώπους που εργάζονται σε αυτήν, στην κοινωνία που την περιβάλλει και στη φύση από την οποία αντλεί τους πόρους της;

Εδώ αποκτά ξανά σημασία μια από τις βαθύτερες έννοιες της ελληνικής σκέψης: το μέτρο. Το μέτρο δεν είναι άρνηση της φιλοδοξίας ούτε φόβος απέναντι στην πρόοδο. Είναι η ικανότητα να διακρίνουμε το αρκετό από το υπερβολικό, το αναγκαίο από το περιττό, την ανάπτυξη που δημιουργεί από την ανάπτυξη που εξαντλεί. Είναι η γνώση του πότε πρέπει να επιμένουμε και πότε να αλλάζουμε, πότε να προχωρούμε και πότε να στεκόμαστε για να αναρωτηθούμε αν ο δρόμος που ακολουθούμε εξακολουθεί να έχει νόημα.

Μια επιχείρηση, άλλωστε, δεν είναι απλώς ένας οικονομικός μηχανισμός. Είναι ένας ζωντανός οργανισμός ανθρώπων, σχέσεων, γνώσης, δημιουργικότητας και εμπιστοσύνης. Δεν υπάρχει έξω από την κοινωνία ούτε ανεξάρτητα από τη φύση. Γι’ αυτό και η πραγματική της αξία δεν μπορεί να αποτυπώνεται μόνο στον ισολογισμό της. Αποτυπώνεται και στον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρεται στους ανθρώπους της, στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί τους φυσικούς πόρους, στο αποτύπωμα που αφήνει στον τόπο και στον χρόνο.

Ίσως λοιπόν ο Σεπτέμβρης να μην είναι απλώς ο μήνας της επιστροφής, αλλά μια ευκαιρία αυτογνωσίας. Για τον άνθρωπο και για την επιχείρηση. Μια στιγμή για να αναρωτηθούμε τι αξίζει να συνεχίσουμε, τι πρέπει να αφήσουμε πίσω, τι χρειάζεται να αλλάξουμε και, πάνω απ’ όλα, ποιο νόημα υπηρετούν όσα δημιουργούμε. Γιατί δεν είναι κάθε συνέχεια πρόοδος και δεν είναι κάθε αλλαγή απώλεια. Μερικές φορές χρειάζεται να αφήσουμε κάτι πίσω για να μπορέσουμε πραγματικά να προχωρήσουμε.

Ο κόσμος ως διαρκές γίγνεσθαι

Ο Ηράκλειτος μας κληροδότησε μια βαθιά αντίληψη του κόσμου ως διαρκούς γίγνεσθαι. Τίποτε δεν μένει ακριβώς το ίδιο. Ούτε ο κόσμος στον οποίο επιστρέφουμε είναι ο ίδιος ούτε εμείς είμαστε οι ίδιοι άνθρωποι που φύγαμε. Η επιστροφή, επομένως, δεν είναι επιστροφή στο παρελθόν. Μπορεί να είναι η αρχή μιας διαφορετικής σχέσης με το μέλλον.

Ίσως αυτό να είναι και το ουσιαστικότερο ερώτημα της εποχής μας. Όχι αν μπορούμε να παράγουμε περισσότερο, να καταναλώνουμε περισσότερο ή να κινούμαστε γρηγορότερα.Εχουμε ήδη αποδείξει ότι μπορούμε. Το ερώτημα είναι αν μπορούμε να ζούμε και να δημιουργούμε καλύτερα. Να αναπτυσσόμαστε χωρίς να εξαντλούμε, να καινοτομούμε χωρίς να χάνουμε τον άνθρωπο, να προοδεύουμε χωρίς να απομακρυνόμαστε από τη φύση.

Γιατί στο τέλος η πρόοδος δεν είναι μόνο ζήτημα ταχύτητας. Είναι ζήτημα κατεύθυνσης. Και ίσως η μεγαλύτερη σοφία, για έναν άνθρωπο, μια επιχείρηση ή μια κοινωνία, να είναι να γνωρίζει όχι μόνο πόσο μακριά μπορεί να φτάσει, αλλά και προς τα πού αξίζει να πηγαίνει.

Νίκος Κουτσιανάς

Ιδρυτής  SYMBEEOSIS
Ιδρυτής  APIVITA

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Η αγνώμων τσαπουρνιά (του Χρήστου Τσουράκη)