Η Ιστορία δεν γράφτηκε από τους ουδέτερους! (του Γιώργου Καρανάσιου)

Ο διχασμός αποτελεί διαρκές και αυτοκαταστροφικό μοτίβο της νεοελληνικής ιστορίας από τον Εθνικό Διχασμό του 1915 έχοντας τις ρίζες στις εμφύλιες συγκρούσεις του 1821 συνδέοντάς τον με εθνικές τραγωδίες, όπως η Μικρασιατική Καταστροφή.

Η έλλειψη αυτοκριτικής και πολιτικής ωριμότητας τροφοδοτεί αυτή τη ροπή γιατί λείπει η ιστορική γνώση ως προϋπόθεση υπέρβασής της.

Μόλις ήρθαν στο φως φωτογραφίες με τις εκτελέσεις των 200 στην Καισαριανή από τους Ναζί κατακτητές βγήκε στην επιφάνεια το σαράκι του διχασμού με δημοσιεύσεις.

Έτσι κάθε φορά που ανοίγει συζήτηση για την Επανάσταση του 1821 ή για την Κατοχή του ’41–’44,* εμφανίζεται η ίδια «ψύχραιμη» άποψη: «Ναι, αλλά τους προκάλεσαν… Αν δεν αντιδρούσαν, δεν θα υπήρχαν σφαγές… Γιατί να πληρώνει ο λαός τις ενέργειες των λίγων;»

Ας το πούμε απλά και καθαρά. Όταν ένας κατακτητής εισβάλλει σε μια χώρα, δεν περιμένει να δει αν ο πληθυσμός θα φερθεί ευγενικά για να αποφασίσει αν θα καταπιέσει.

Έρχεται για να επιβάλει εξουσία. Η βία δεν γεννιέται από την αντίσταση. Η βία γεννιέται από την ίδια την κατοχή.

Το 1821 οι Οθωμανοί δεν ζούσαν δίπλα μας ειρηνικά και «εξαγριώθηκαν» ξαφνικά. Κυβερνούσαν αιώνες. Υπήρχαν φόροι, αυθαιρεσίες, καταπίεση, παιδομάζωμα, ανισότητες.

Όταν οι Έλληνες σήκωσαν κεφάλι, ήρθαν σφαγές — Χίος, Ψαρά, Κάσος, κ. λ. Με τη σημερινή λογική των νεοραγιάδων, τι έπρεπε να κάνουν οι πρόγονοί μας;  Να πουν «ας μη σηκωθούμε για να μη θυμώσει η Οθωμανική Αυτοκρατορία»;  Δηλαδή να αποδεχθούν αιώνια υποταγή για να περιορίσουν το τίμημα;

Αν κάποιοι τολμηροί πρόγονοί μας δεν χτυπούσαν παντού τον Οθωμανό κατακτητή, σήμερα δεν θα γνωρίζαμε ότι είμαστε απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων. Δεν θα υπήρχε ελληνικό κράτος, δεν θα υπήρχε εθνική αυτοσυνειδησία. Θα ήμασταν μια επαρχία του τουρκικού κράτους, με άλλη διοίκηση, άλλη παιδεία, άλλη ιστορική αφήγηση.

Η ταυτότητα δεν διατηρείται με σιωπή. Διατηρείται με αγώνα.

Το ίδιο μάθημα επαναλήφθηκε το 1941. Οι Γερμανοί δεν μπήκαν επειδή τους προκάλεσαν οι αντάρτες. Μπήκαν ως στρατός εισβολής. Επέβαλαν λιμό, εκτελέσεις, μπλόκα, στρατόπεδα.

Τα αντίποινα δεν ήταν «συναισθηματική αντίδραση». Ήταν οργανωμένη πολιτική τρόμου για να μην τολμήσει κανείς να αντισταθεί. Ο Άρης, ο  Ζέρβας, ο Ψαρρός, (ΕΑΜ, ΕΔΕΣ, ΕΠΟΝ, ΕΚΚΑ, ΠΑΟ, ΠΕΑΝ) κ.ά. αγωνιστές δεν πολέμησαν για να κάνουν επίδειξη ανδρείας. Πολέμησαν γιατί η παθητικότητα δεν σταματά τον κατακτητή, τον διευκολύνει.

Ναι, η αντίσταση έχει κόστος. Πάντα είχε. Αλλά η εναλλακτική ποια είναι; Η σιωπηλή αποδοχή;

Η βεβαιότητα ότι αν δεν ενοχλήσεις τον ισχυρό θα σου φερθεί ανθρώπινα;

Η Ιστορία δείχνει το αντίθετο: ο κατακτητής σέβεται μόνο εκείνον που του αντιστέκεται. Τον υποταγμένο τον διαχειρίζεται.

Η φράση «μην αντιστέκεσαι για να μην υποφέρεις» ακούγεται λογική σε καιρούς φόβου. Στην πράξη σημαίνει: αποδέξου την απώλεια της ελευθερίας σου για να περιορίσεις τον πόνο σου. Μόνο που ο πόνος της υποταγής δεν είναι μικρότερος είναι απλώς πιο αργός και πιο βαθύς. Διαβρώνει γλώσσα, μνήμη, αξιοπρέπεια, πατρίδα.

Η Ιστορία μπορεί να συζητηθεί με νηφαλιότητα. Μπορούμε να μιλήσουμε για λάθη, για υπερβολές, για πολιτικές σκοπιμότητες. Αλλά δεν μπορούμε να αντιστρέφουμε την ευθύνη. Δεν μπορεί να φταίει εκείνος που αμύνεται απέναντι σε όποιον εισβάλλει στον τόπο του. Όταν κάποιος μπαίνει στο σπίτι σου με τη βία, δεν είσαι εσύ ο «προβοκάτορας» επειδή αντιδράς.

Η ελευθερία αυτού του τόπου δεν γεννήθηκε από υπολογισμούς ασφαλείας. Γεννήθηκε από ανθρώπους που ήξεραν το ρίσκο και το πήραν. Οι υπόλοιποι πάντα έβρισκαν λόγους να περιμένουν «καλύτερες συνθήκες».

Η Ιστορία, όμως, δεν γράφτηκε από αυτούς που περίμεναν.

Καρανάσιος Γεώργιος – gkaranasios24@gmail.com

* Ο ιστορικός Μεν. Χαραλαμπίδης έχει μιλήσει δημόσια για τη δυσκολία πρόσβασης σε κρατικά αρχεία που αφορούν την περίοδο 1941–44. Για φακέλους που δεν είναι διαθέσιμοι. Για υλικό που θα έπρεπε να αποτελεί αντικείμενο ελεύθερης επιστημονικής έρευνας, ογδόντα χρόνια μετά τα γεγονότα. Γιατί άραγε;

Υ.Γ. Η κατοχή δεν είναι μια μακρινή φωτογραφία με ασπρόμαυρα πρόσωπα, είναι ένας καθρέφτης μας. Δεν κρίνει μόνο εκείνους που στάθηκαν μπροστά στα πολυβόλα, αλλά κι εμάς που στεκόμαστε σήμερα μπροστά στην αδικία και διαλέγουμε τη σιωπή, το χειροκρότημα ή την βολική ουδετερότητα.
Δεν βρίσκονται οι δωσίλογοι μόνο στα βιβλία, βρίσκονται στις συνήθειες, στους συμβιβασμούς και στις μικρές καθημερινές υποταγές.
Γιατί η Ιστορία δεν γράφεται μόνο σε στιγμές ηρωισμού, όπως στην Κατοχή ή στην Επανάσταση του '21.
Γράφεται και στις μικρές, καθημερινές επιλογές εκεί όπου δεν κινδυνεύει η ζωή μας, όταν δεν μας σημαδεύει κανείς, αλλά αποκαλύπτεται ο χαρακτήρας μας,

Εκεί γράφεται η Ιστορία και εκεί κρίνεται, αν είμαστε ζωντανοί ή απλώς υπάρχουμε.

Η Ιστορία δεν αλλάζει τους ανθρώπους. Τους φανερώνει.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Συνεχίζεται το πλιάτσικο σε Λαμία και Φθιώτιδα (του Ηλία Ζαχάρη)