Αδιόριστοι καθηγητές και ιδιαίτερα μαθήματα: Διέξοδος ανάγκης ή συνειδητή επαγγελματική επιλογή;

Για έναν απόφοιτο φιλολογίας, μαθηματικών ή φυσικών επιστημών, το πτυχίο δεν οδηγεί αυτομάτως σε μια θέση στο δημόσιο σχολείο. Ανάμεσα στις σπουδές και στον μόνιμο διορισμό μπορεί να μεσολαβήσουν χρόνια αναμονής, συμβάσεις ορισμένου χρόνου και διαρκείς μετακινήσεις. Την ίδια στιγμή, πολλές οικογένειες αναζητούν πρόσθετη εκπαιδευτική υποστήριξη για τα παιδιά τους. Στο σημείο όπου συναντιούνται αυτές οι δύο πραγματικότητες αναπτύσσεται η αγορά των ιδιαίτερων μαθημάτων.

Είναι όμως η ιδιωτική διδασκαλία αναγκαστική λύση για τους αδιόριστους εκπαιδευτικούς ή μια επαγγελματική διαδρομή με δικές της προοπτικές; Η απάντηση διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και συνδέεται τόσο με την αγορά εργασίας όσο και με τον τρόπο λειτουργίας του εκπαιδευτικού συστήματος.

Η αναμονή του διορισμού

Ο ανταγωνισμός για μια θέση στη δημόσια εκπαίδευση παραμένει μεγάλος. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΑΣΕΠ, στις προκηρύξεις 1ΓΕ/2023 και 2ΓΕ/2023 υποβλήθηκαν συνολικά 152.278 αιτήσεις. Ο αριθμός αναφέρεται σε αιτήσεις και όχι απαραίτητα σε διαφορετικούς υποψηφίους. Παρ' όλα αυτά αποτυπώνει το έντονο ενδιαφέρον για σταθερή απασχόληση στο δημόσιο σχολείο.

Οι διορισμοί συνεχίζονται. Το Υπουργείο Παιδείας ανακοίνωσε 5.487 μόνιμους διορισμούς εκπαιδευτικών και μελών ειδικού προσωπικού για το σχολικό έτος 2026-2027. Ωστόσο, οι θέσεις δεν κατανέμονται ομοιόμορφα σε όλες τις ειδικότητες και περιοχές. Επιπλέον, τα δύο μεγέθη προέρχονται από διαφορετικά έτη και διαδικασίες, επομένως δεν μπορούν να συγκριθούν για να υπολογιστεί πόσοι εκπαιδευτικοί παραμένουν άνεργοι.

Για έναν αναπληρωτή, η επαγγελματική αβεβαιότητα μπορεί να σημαίνει μετακόμιση, επιπλέον ενοίκιο και αλλαγή σχολείου κάθε χρονιά. Για κάποιον που δεν προσλαμβάνεται, σημαίνει αναζήτηση εισοδήματος πέρα από την εκπαίδευση ή έξω από το δημόσιο σύστημα. Δεν είναι παράξενο, λοιπόν, που αρκετοί στρέφονται στην ιδιωτική διδασκαλία. Κάποιοι αναγκάζονται να εργαστούν ως καθηγητές για ιδιαίτερα, χωρίς να εγκαταλείπουν την επιθυμία τους για μόνιμο διορισμό.

Η κατάσταση δεν είναι ίδια για όλες τις ειδικότητες όμως. Διαφορετικές ανάγκες υπάρχουν για φιλολόγους, μαθηματικούς, δασκάλους, καθηγητές ξένων γλωσσών και εκπαιδευτικούς ειδικής αγωγής. Γι' αυτό η γενική εικόνα χρειάζεται προσοχή και δεν επιτρέπει εύκολα συμπεράσματα για κάθε πτυχιούχο.

Η αναμονή επηρεάζει και αποφάσεις που δεν είναι αμιγώς επαγγελματικές. Πολλοί νέοι άνθρωποι δυσκολεύονται να σχεδιάσουν μόνιμη κατοικία ή οικογενειακή ζωή όταν δεν γνωρίζουν πού θα εργαστούν την επόμενη χρονιά. Από την άλλη πλευρά, η παράδοση ιδιαίτερων στην πόλη όπου ήδη ζουν μπορεί να προσφέρει μια αίσθηση συνέχειας. Αυτή η σταθερότητα δεν συνεπάγεται απαραίτητα υψηλότερο εισόδημα, αλλά ενίοτε αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα.

Η ζήτηση για πρόσθετη διδασκαλία

Τα ιδιαίτερα μαθήματα δεν αποτελούν πρόσφατη συνήθεια στην Ελλάδα. Η προετοιμασία για τις Πανελλαδικές, τα μαθησιακά κενά, οι απαιτήσεις του σχολείου και η ανάγκη προσωπικής καθοδήγησης δημιουργούν σταθερή ζήτηση. Για πολλές οικογένειες, η εξωσχολική υποστήριξη θεωρείται σημαντικό συμπλήρωμα της καθημερινής φοίτησης.

Το οικονομικό αποτύπωμα είναι μεγάλο. Σύμφωνα με μελέτη του ΚΑΝΕΠ-ΓΣΕΕ, τα ελληνικά νοικοκυριά δαπάνησαν 614 εκατομμύρια ευρώ για οργανωμένα φροντιστήρια το 2023. Το ποσό αφορά τη φροντιστηριακή εκπαίδευση και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως τζίρος των ατομικών ιδιαίτερων μαθημάτων. Φανερώνει όμως το βάρος που έχει αποκτήσει συνολικά η εξωσχολική μάθηση.

Η ίδια έρευνα αναδεικνύει έντονες διαφορές ανάμεσα στα νοικοκυριά ως προς την οικονομική τους δυνατότητα. Οι οικογένειες με περισσότερους πόρους μπορούν να χρηματοδοτούν συχνότερα ή πιο εξειδικευμένα μαθήματα. Άλλες περιορίζουν τις ώρες υποστήριξης, ακόμη και όταν τα παιδιά τους τις χρειάζονται. Έτσι, μια υπηρεσία που μπορεί να βοηθήσει έναν μαθητή ενδέχεται ταυτόχρονα να μεγαλώνει το χάσμα των εκπαιδευτικών ευκαιριών.

Δεν πρέπει, πάντως, να αντιμετωπίζονται όλα τα ιδιαίτερα ως αποτέλεσμα σχολικής αποτυχίας. Ένας μαθητής μπορεί να χρειάζεται βοήθεια στη γεωμετρία, άλλος να προετοιμάζεται για εξετάσεις και ένας τρίτος να επιδιώκει βαθύτερη κατανόηση ενός αντικειμένου. Η εξατομίκευση και ο χρόνος προσωπικής επαφής είναι ουσιαστικά πλεονεκτήματα, αρκεί η διδασκαλία να ανταποκρίνεται σε πραγματικές ανάγκες και όχι μόνο στην αγωνία για υψηλότερους βαθμούς.

Επιπλέον, η διαδικτυακή διδασκαλία έχει διευρύνει τις επιλογές και των δύο πλευρών. Ένας εκπαιδευτικός μπορεί να προσεγγίσει μαθητές εκτός της περιοχής του, ενώ ένας μαθητής μπορεί να βρει εξειδικευμένη υποστήριξη χωρίς μετακίνηση. Αυτό δεν καταργεί τα εμπόδια, καθώς χρειάζονται κατάλληλος εξοπλισμός, αξιόπιστη σύνδεση στο ίντερνετ και διδακτικές μέθοδοι προσαρμοσμένες στο ψηφιακό περιβάλλον και στις ανάγκες μαθητών.

Προσωρινή λύση ή επάγγελμα με προοπτική;

Για ορισμένους εκπαιδευτικούς, τα ιδιαίτερα είναι μια μεταβατική απασχόληση μέχρι την πρόσληψη ή τον διορισμό τους. Για άλλους αποτελούν συνειδητή επιλογή. Η δυνατότητα διαμόρφωσης προγράμματος, επιλογής αντικειμένων διδασκαλίας και προσφοράς διαδικτυακών μαθημάτων δημιουργεί χώρο για επαγγελματική αυτονομία.

Υπάρχουν όμως δυσκολίες που συχνά δεν φαίνονται. Το εισόδημα μπορεί να μειώνεται στις διακοπές, οι ακυρώσεις να επηρεάζουν τον προγραμματισμό και η αναζήτηση μαθητών να απαιτεί σημαντικό χρόνο. Ο εκπαιδευτικός χρειάζεται να οργανώνει την ύλη, να επικοινωνεί με γονείς, να παρακολουθεί την πρόοδο και να φροντίζει για τις επαγγελματικές και φορολογικές του υποχρεώσεις. Η ανεξαρτησία δεν σημαίνει απουσία ανασφάλειας.

Εξίσου σημαντική είναι η διάκριση ανάμεσα στη νόμιμη ιδιωτική διδασκαλία και στην αδήλωτη εργασία. Η δεύτερη δημιουργεί προβλήματα ασφαλιστικής κάλυψης, φορολογικής συμμόρφωσης και ισότιμου ανταγωνισμού. Δεν είναι δίκαιο όμως να ταυτίζονται όλοι οι επαγγελματίες του χώρου με παραβατικές πρακτικές. Ούτε πρέπει να συγχέεται ο αδιόριστος πτυχιούχος με τον μόνιμο δημόσιο εκπαιδευτικό, για τον οποίο ισχύουν διαφορετικοί υπηρεσιακοί περιορισμοί.

Ποιες λύσεις έχουν νόημα;

Το ζητούμενο δεν είναι να εξαφανιστούν τα ιδιαίτερα μαθήματα, αλλά να περιοριστεί η εξάρτηση από αυτά όταν προκύπτει από ανάγκη και όχι από επιλογή. Μερικές κατευθύνσεις είναι ιδιαίτερα σημαντικές:

• Καλύτερος προγραμματισμός προσλήψεων και σαφέστερη ενημέρωση για τις ανάγκες ανά ειδικότητα.
• Ενίσχυση της δημόσιας πρόσθετης διδασκαλίας για μαθητές που δεν μπορούν να πληρώσουν.
• Διαφανείς όροι εργασίας και ενημέρωση για τη νόμιμη άσκηση της ιδιωτικής διδασκαλίας.
• Επιμόρφωση και ουσιαστικές επαγγελματικές προοπτικές για νέους εκπαιδευτικούς.

Μια τέτοια προσπάθεια έχει ήδη ένα πρακτικό εργαλείο. Το Δημόσιο Ψηφιακό Φροντιστήριο παρέχει δωρεάν πρόσβαση σε εκπαιδευτική υποστήριξη. Μπορεί να μειώσει ορισμένα εμπόδια, ιδιαίτερα για μαθητές απομακρυσμένων περιοχών, χωρίς να υποκαθιστά κάθε μορφή προσωπικής καθοδήγησης ή την ανάγκη για επαρκώς στελεχωμένα σχολεία.

Τελικά, τα ιδιαίτερα δεν είναι από μόνα τους ούτε ένδειξη αποτυχίας ούτε ιδανική επαγγελματική λύση. Για κάποιους προσφέρουν δημιουργική και βιώσιμη σταδιοδρομία. Για άλλους είναι ένας τρόπος να αντέξουν την αναμονή του διορισμού. Η ουσιαστική πρόοδος θα έρθει όταν οι εκπαιδευτικοί θα μπορούν πραγματικά να επιλέγουν τη διαδρομή τους και οι μαθητές θα έχουν πρόσβαση στη βοήθεια που χρειάζονται, ανεξάρτητα από το οικογενειακό εισόδημα.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Παρασκευή και 13: Η ιστορία μίας ημέρας που προκαλεί τρόμο