Πώς ο «Στρατός του Λούλα» στο WhatsApp συνέβαλε στην ανατροπή των εκλογών στη Βραζιλία

Ένα κανάλι στο WhatsApp, το οποίο δημιουργήθηκε για να υποστηρίξει την εκστρατεία επανεκλογής του Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, πιστώνεται από συμμάχους του Βραζιλιάνου προέδρου ότι συνέβαλε σε μία από τις πιο απρόσμενες πολιτικές ανατροπές των τελευταίων ετών στη χώρα. Ο αριστερός πρόεδρος της Βραζιλίας βρισκόταν πίσω στις δημοσκοπήσεις από τον δεξιό αντίπαλό του, Φλάβιο Μπολσονάρου, αλλά κατάφερε να αντιστρέψει την εικόνα της αναμέτρησης μέσα σε μόλις τρεις εβδομάδες, σύμφωνα με το newsbreast.gr .

Η άνοδος του «Στρατού του Λούλα»

Σε μια περίοδο κατά την οποία πολλοί αμφέβαλλαν ότι ο Λούλα θα μπορούσε να ανατρέψει το αποτέλεσμα, εμφανίστηκε στο WhatsApp ένα κανάλι με την ονομασία «Στρατός του Λούλα» (Lula’s Army), το οποίο συγκέντρωσε γρήγορα 10,8 εκατομμύρια ακολούθους. Επικεφαλής της επιχείρησης ήταν ο βουλευτής Αντρέ Ζανόνες, ο οποίος κινητοποίησε τους υποστηρικτές του προέδρου, ενθαρρύνοντάς τους να κοινοποιούν βίντεο, να προωθούν hashtags και να προσελκύουν νέους ψηφοφόρους.

Η εντυπωσιακή ανάπτυξη του καναλιού ανάμεσα στους δύο γύρους των εκλογών είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς φάνηκε να ανατρέπει μια μακροχρόνια ανισορροπία στην πολιτική ζωή της Βραζιλίας. Για χρόνια, οι συντηρητικοί που υποστήριζαν τον πρώην πρόεδρο Ζαΐρ Μπολσονάρου θεωρούνταν ότι κυριαρχούσαν στην ψηφιακή πολιτική κινητοποίηση, ιδιαίτερα σε πλατφόρμες όπως το WhatsApp και το Telegram.

Όπως αναφέρει το BBC η εμφάνιση του «Στρατού του Λούλα» έπεισε πολλούς υποστηρικτές της Αριστεράς ότι είχαν πλέον βρει έναν τρόπο να ανταγωνιστούν τους πολιτικούς αντιπάλους τους στον ψηφιακό χώρο. Η εξέλιξη αυτή ήταν ιδιαίτερα σημαντική, καθώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην πολιτική της Βραζιλίας από τη νίκη του Ζαΐρ Μπολσονάρου στις εκλογές του 2018, όταν τα δίκτυα επικοινωνίας μέσω WhatsApp έγιναν χαρακτηριστικό στοιχείο των προεκλογικών εκστρατειών.

Τα μηνύματα του «Στρατού του Λούλα» περιλάμβαναν συχνά έτοιμα πρότυπα αναρτήσεων, τα οποία οι ακόλουθοι μπορούσαν να μοιραστούν με φίλους και συγγενείς. Κάθε μήνυμα ανέθετε στους υποστηρικτές μια συγκεκριμένη αποστολή, με στόχο να αυξηθεί η προβολή του Λούλα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ο Ζανόνες έδινε συχνά οδηγίες στα «στρατεύματά» του να κάνουν το τελευταίο προεκλογικό βίντεο να «εκτοξευθεί» σε απήχηση ή να βοηθήσουν ένα νέο hashtag να «απογειωθεί».

«Παιδιά, επείγον!», «Μην πάτε ακόμη για ύπνο», «Δεν έχει φαγητό πριν από την αποστολή!» και «Έχω ακόμη μία αποστολή πριν απολυθείτε» ήταν μερικές από τις χαρακτηριστικές οδηγίες του.

Την παραμονή των εκλογών, ο βουλευτής διοργάνωσε επίσης μια ζωντανή μετάδοση διάρκειας 24 ωρών, η οποία ονομάστηκε «ζωντανή μετάδοση της ανατροπής» («turnaround livestream»), παρότι οι δημοσκοπήσεις εξακολουθούσαν να δείχνουν ότι ο Μπολσονάρου θα επικρατούσε.

Η τακτική αυτή απέδωσε, παρά τις ανησυχίες ορισμένων μελών του Κόμματος των Εργαζομένων ότι το συχνά συγκρουσιακό ύφος του Ζανόνες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα μπορούσε να υπονομεύσει την πιο μετριοπαθή εικόνα που επιδίωκαν να προβάλουν για τον Λούλα. Στην επινίκια ομιλία του, ο Βραζιλιάνος πρόεδρος αναφέρθηκε στον Ζανόνες αποκαλώντας τον «στρατηγό μας» και τον ευχαρίστησε επειδή «ανύψωνε καθημερινά το ηθικό των στρατευμάτων μας».

Ο ρόλος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην πολιτική ανατροπή

Η μέτρηση της πραγματικής επίδρασης που έχει η διαδικτυακή κινητοποίηση στο εκλογικό αποτέλεσμα είναι, ωστόσο, ιδιαίτερα δύσκολη. Παρότι οι σύμμαχοι του Λούλα αποδίδουν στον «Στρατό του Λούλα» μέρος της δυναμικής που οδήγησε στην ανατροπή, πολιτικοί επιστήμονες επισημαίνουν ότι είναι αδύνατο να προσδιοριστεί πόσες ψήφοι, εάν υπήρξαν τέτοιες, επηρεάστηκαν άμεσα από τη συγκεκριμένη επιχείρηση μέσω WhatsApp.

Η πολιτική επιστήμονας Ντενίλντε Χολτσάκερ υποστηρίζει ότι καθοριστικό ρόλο στην ανατροπή έπαιξε η αλλαγή της στρατηγικής της προεκλογικής εκστρατείας του Λούλα. Όπως εξηγεί, ο υποψήφιος του Κόμματος των Εργαζομένων δεν βασίστηκε αποκλειστικά στη διαδικτυακή απήχηση, αλλά κατάφερε να συνδέσει την ψηφιακή επικοινωνία με την κινητοποίηση των πολιτών σε τοπικό επίπεδο.

Σύμφωνα με τη Χολτσάκερ, η εκστρατεία ενίσχυσε τις δράσεις της στις τοπικές κοινωνίες και προσάρμοσε τα μηνύματά της, συνδέοντας μια πιθανή νίκη του Μπολσονάρου με ανησυχίες για ενδεχόμενες αλλαγές στα κοινωνικά προγράμματα και απώλεια δικαιωμάτων.

«Ήταν προς τιμήν του Λούλα το γεγονός ότι αναγνώρισε τη δική του αδυναμία και άλλαξε εντελώς το ύφος του», αναφέρει. «Και ο Ζανόνες κατάφερε να κάνει κάτι που φαινόταν αδιανόητο για την Αριστερά της Βραζιλίας: να κυριαρχήσει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης».

Αντίθετα, σύμφωνα με την ίδια, ο Φλάβιο Μπολσονάρου προσήλθε στον δεύτερο γύρο με υπερβολική αυτοπεποίθηση για τη νίκη του και δεν κατάφερε να μεταδώσει το μήνυμά του στους υποστηρικτές του με την ίδια αποτελεσματικότητα.

Από την πλευρά της, η κοινωνιολόγος και πολιτική επιστήμονας Μάιρα Γκουλάρτ, καθηγήτρια στο Ομοσπονδιακό Πανεπιστήμιο του Ρίο ντε Τζανέιρο, τονίζει επίσης ότι η ανατροπή του Λούλα δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

«Ήταν ένας συνδυασμός των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της κινητοποίησης στους δρόμους», σημειώνει. «Ο φυσικός κόσμος κατέστησε δυνατή μια μορφή κινητοποίησης που μπορούσε να μειώσει την αποχή και να πείσει τους αναποφάσιστους ψηφοφόρους», συμπλήρωσε.

Κατά την άποψή της, οι υποστηρικτές του Λούλα κατάφεραν να μετατρέψουν τον ενθουσιασμό που εκδηλωνόταν στο διαδίκτυο σε πραγματική πολιτική συμμετοχή. «Όσοι είχαν δεσμευτεί στη νίκη του Λούλα εργάστηκαν για να φέρουν τους ανθρώπους κοντά και να τους πείσουν να ψηφίσουν», αναφέρει η Γκουλάρτ.

Η ίδια εκτιμά ότι αυτή η προσπάθεια όχι μόνο συνέβαλε στην αύξηση της συμμετοχής στις εκλογές, αλλά θα μπορούσε να αποδειχθεί χρήσιμη και για την επόμενη κυβέρνηση του Λούλα.

«Πιστεύω ότι αυτή η συλλογική προσπάθεια αποτέλεσε μια σημαντική μαθησιακή εμπειρία και θα αποδειχθεί πολύτιμη για μια κυβέρνηση που εξακολουθεί να έχει πολλές μάχες μπροστά της. Δεν βοήθησε μόνο στη μείωση της αποχής, αλλά οδήγησε και στη μεταστροφή ενός σημαντικού αριθμού αναποφάσιστων ψηφοφόρων», υπογραμμίζει.

Η ψηφιακή επικοινωνία στο επίκεντρο της διακυβέρνησης του Λούλα

Ο ίδιος ο Λούλα άφησε να εννοηθεί ότι η κινητοποίηση που συνέβαλε στην εκλογική του ανατροπή θα μπορούσε να επηρεάσει και τον τρόπο με τον οποίο θα κυβερνούσε τα επόμενα χρόνια. Στην επινίκια ομιλία του, ανέφερε ότι οι εκλογές τού δίδαξαν πολλά και δεσμεύτηκε να αλλάξει τον τρόπο διακυβέρνησης της Βραζιλίας.

«Θα δώσουμε στους ανθρώπους μεγαλύτερο λόγο στη λήψη των αποφάσεων και η ψηφιακή επικοινωνία θα διαδραματίσει πολύ σημαντικότερο ρόλο στην κυβέρνησή μου», δήλωσε.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Τουρκολιβυκό: Διπλωματικό παζάρι μετά την επικύρωση - Η «σφήνα» της Άγκυρας και το μέτωπο Ελλάδας, ΕΕ, Κύπρου, Αιγύπτου, ΗΑΕ, Μπαχρέιν στον ΟΗΕ