Η Ελλάδα των άδειων θρανίων και των γεμάτων υποσχέσεων - Το μεγάλο ξεπούλημα της νέας γενιάς!

Η Ελλάδα μικραίνει, τα σχολεία αδειάζουν και το πολιτικό σύστημα μετράει ψήφους.

Σε λίγες ημέρες θα ανοίξουν τα σχολεία.

Θα χτυπήσει το πρώτο κουδούνι, οι αυλές θα γεμίσουν παιδιά, οι γονείς θα αφήσουν τα παιδιά τους στην είσοδο και οι εκπαιδευτικοί θα πάρουν τις παρουσίες.

Μόνο που υπάρχει μια παρουσία που κανένας διευθυντής σχολείου δεν μπορεί να καταγράψει.

Η απουσία των παιδιών που δεν γεννήθηκαν.

Κάθε χρόνο τα θρανία είναι λιγότερα. Οι μαθητές λιγοστεύουν. Τα μικρά σχολεία της περιφέρειας συρρικνώνονται, τάξεις συγχωνεύονται, σχολικές μονάδες απειλούνται με κλείσιμο και ολόκληρα χωριά βλέπουν το σχολείο τους να γίνεται όλο και μικρότερο.

Και εμείς;

Συνεχίζουμε να συζητάμε για το δημογραφικό σαν να πρόκειται για ακόμη έναν δείκτη σε κάποιον πίνακα του Υπουργείου Οικονομικών.

Δεν είναι δείκτης.

Είναι το μέλλον της χώρας που αδειάζει.

Το 2005 γεννήθηκαν στην Ελλάδα 107.545 παιδιά. Το 2025 μόλις 65.594. Σχεδόν 42.000 λιγότερα παιδιά μέσα σε είκοσι χρόνια. Αυτό δεν είναι «μικρή υποχώρηση». Είναι δημογραφική καθίζηση.

Το πιο ανησυχητικό είναι ότι δεν πρόκειται απλώς για λιγότερες γεννήσεις. Κάθε χρόνο λιγοστεύουν και οι ίδιοι οι άνθρωποι που βρίσκονται στις ηλικίες κατά τις οποίες δημιουργούνται οικογένειες.

Με απλά λόγια: Δεν χάνουμε μόνο παιδιά. Χάνουμε και τους μελλοντικούς γονείς τους.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη πολιτική υποκρισία. Το πολιτικό σύστημα γνωρίζει το πρόβλημα. Έχει μελέτες, επιτροπές, συνέδρια, ημερίδες, ειδικούς, αριθμούς, προβολές μέχρι το 2050 και το 2070. Γνωρίζει ακόμη και το αποτέλεσμα.

Και όμως, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει μια κρίση που εξελίσσεται σε δεκαετίες με πολιτικές που σχεδιάζονται για την επόμενη εκλογική αναμέτρηση.

Γιατί;

Επειδή υπάρχει μια σκληρή πραγματικότητα που κανείς δεν θέλει να πει δυνατά:

Ο πολιτικός χρόνος είναι τετραετής. Ο δημογραφικός χρόνος είναι γενεακός. Ένα επίδομα φαίνεται αμέσως. Μια μικρή αύξηση μπορεί να ανακοινωθεί σήμερα και να αξιοποιηθεί πολιτικά αύριο.

Μια κορδέλα εγκαινίων κόβεται σε μία ημέρα.

Αντίθετα, η ουσιαστική πολιτική για την οικογένεια, τη στέγη, την εργασία, την παιδεία και την επιστροφή των νέων χρειάζεται χρόνια για να αποδώσει.

Ένα παιδί που θα γεννηθεί σήμερα θα μπει στην αγορά εργασίας περίπου σε δύο δεκαετίες. Άρα δεν προσφέρει άμεση εκλογική ανταμοιβή.

Αντίθετα η πολιτική σκέφτεται μέχρι την επόμενη κάλπη, ενώ το δημογραφικό σκέφτεται μέχρι την επόμενη γενιά.

Έτσι καταλήγουμε στις γνωστές «λύσεις». Ένα επίδομα εδώ. Ένα πρόγραμμα εκεί. Ένα «pass». Μερικές φορολογικές ελαφρύνσεις. Μερικές εξαγγελίες. Και μετά φωτογραφίες, δηλώσεις και πανηγυρισμοί.

Μόνο που το παιδί δεν μεγαλώνει με δελτία Τύπου. Δεν μεγαλώνει με επικοινωνιακές καμπάνιες.

Και πολύ περισσότερο δεν μεγαλώνει με ένα εφάπαξ βοήθημα, όταν οι γονείς του πληρώνουν ενοίκιο που καταπίνει τον μισθό τους, εργάζονται με αβεβαιότητα και δεν ξέρουν αν μπορούν να αποκτήσουν δεύτερο παιδί χωρίς να καταρρεύσει ο οικογενειακός προϋπολογισμός.

Το πρόβλημα λοιπόν δεν είναι ότι οι Έλληνες «δεν αγαπούν τα παιδιά». Το πρόβλημα είναι ότι η ελληνική κοινωνία έχει κάνει την οικογένεια οικονομικό ρίσκο.

Οι νέοι σπουδάζουν περισσότερο, ξεκινούν αργότερα την επαγγελματική τους ζωή, αδυνατούν να αποκτήσουν κατοικία και συχνά παραμένουν για χρόνια στο πατρικό σπίτι.

Ύστερα τους κοιτάμε με απορία και ρωτάμε: «Γιατί δεν κάνουν παιδιά;»

Πραγματικά, τι περίμεναν;

Να γεννηθεί ένα παιδί με στεγαστικό δάνειο;

Να πληρώνει βρεφονηπιακό σταθμό από έναν μισθό που δεν φτάνει για το ενοίκιο;

Να μεγαλώσει σε μια οικογένεια που ζει με την αγωνία αν θα ανανεωθεί η σύμβαση εργασίας;

Μετά απορούμε γιατί οι γεννήσεις πέφτουν.

Η κοινωνία δεν χρειάζεται άλλες παραινέσεις. Χρειάζεται συνθήκες ζωής που να επιτρέπουν στους ανθρώπους να κάνουν τις οικογένειες που επιθυμούν.

Η πολιτική έχει μια πολύ απλή επιλογή. Ή θα αντιμετωπίσει το δημογραφικό ως εθνική στρατηγική ή θα συνεχίσει να το αντιμετωπίζει ως επικοινωνιακό πακέτο μέτρων.

Το πρώτο απαιτεί στέγη. Απαιτεί αξιοπρεπείς μισθούς. Απαιτεί σταθερή εργασία. Απαιτεί παιδικούς σταθμούς. Απαιτεί ουσιαστική στήριξη της μητρότητας και της πατρότητας. Απαιτεί σχολεία και υπηρεσίες στην περιφέρεια. Απαιτεί υποδομές. Απαιτεί πολιτικές που θα κάνουν έναν νέο άνθρωπο να πει:

«Μπορώ να μείνω εδώ. Μπορώ να δημιουργήσω εδώ. Μπορώ να κάνω οικογένεια εδώ.»

Αυτό είναι το ζητούμενο.

Όχι να παρακαλάμε τους νέους να κάνουν παιδιά ενώ τους έχουμε κάνει τη ζωή αδύνατη.

Υπάρχει ακόμη μια δυσάρεστη αλήθεια. Η Ελλάδα δεν γερνάει απλώς. Η Ελλάδα μικραίνει παραγωγικά. Μέχρι το 2070 αναμένεται να έχει χάσει περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας.
- Ποιοι θα εργάζονται;
- Ποιοι θα παράγουν;
- Ποιοι θα πληρώνουν φόρους και ασφαλιστικές εισφορές;
- Ποιοι θα στελεχώνουν νοσοκομεία, σχολεία, επιχειρήσεις, υπηρεσίες και την περιφέρεια;
- Και ποιοι θα κρατούν ζωντανά τα χωριά και τα ακριτικά νησιά;

Δεν γίνεται μια χώρα να ζητά από όλο και λιγότερους εργαζόμενους να συντηρούν όλο και περισσότερους ηλικιωμένους και ταυτόχρονα να προσποιείται ότι το πρόβλημα λύνεται μ' ένα ακόμη επίδομα. Αυτό δεν είναι πολιτική. Είναι αναβολή.

Η αναβολή στο δημογραφικό έχει ένα τρομακτικό χαρακτηριστικό: Δεν επιστρέφεται.

Ένα παιδί που δεν γεννήθηκε το 2025 δεν μπορεί να γεννηθεί το 2045.

Μπορεί να αλλάξει ένας νόμος. Μπορεί να αλλάξει μια κυβέρνηση. Μπορεί να αλλάξει μια φορολογία.

Δεν μπορεί να επιστρέψει μια χαμένη γενιά.

Και όσο εμείς το συζητάμε, η περιφέρεια αδειάζει.

Στην ακριτική Χίο, για παράδειγμα, οι μαθητές των νηπιαγωγείων εκτιμάται ότι θα μειωθούν από 944 το 2020-2021 σε 761 το 2026-2027.

Αυτό είναι το δημογραφικό. Όχι μια αφηρημένη καμπύλη.

Είναι 183 λιγότερα παιδιά.

Είναι λιγότερες οικογένειες. Λιγότερα σπίτια με παιδικές φωνές.

Λιγότερα σχολικά τμήματα.

Λιγότερη ζωή.

Και όταν κλείσει το σχολείο, συνήθως δεν αργεί να κλείσει και κάτι άλλο.Το παντοπωλείο.Το καφενείο. Η μικρή επιχείρηση. Η υπηρεσία.

Μετά φεύγει ακόμη μία οικογένεια. Και μετά άλλη μία.

Έτσι δημιουργείται ο φαύλος κύκλος: λιγότερα παιδιά → λιγότεροι κάτοικοι → λιγότερες υπηρεσίες → λιγότερες δουλειές → ακόμη λιγότεροι νέοι.

Και τότε η πολιτεία θα αναρωτιέται γιατί ερήμωσε η Ελλάδα.

Μα η Ελλάδα δεν ερημώνει ξαφνικά. Αδειάζει λίγο λίγο. Ένα θρανίο σήμερα. Μια τάξη αύριο. Ένα σχολείο την επόμενη χρονιά. Ένα χωριό ύστερα από λίγα χρόνια. Μια ολόκληρη περιοχή στο τέλος.

Αυτό είναι το πραγματικό δημογραφικό ρολόι, που κάποια στιγμή θα χτυπήσει.

Μόνο που τότε δεν θα υπάρχει πολιτική εξαγγελία που να το σταματήσει.

Γι’ αυτό το δημογραφικό δεν πρέπει να γίνει άλλη μία κομματική αντιπαράθεση. Δεν είναι θέμα Αριστεράς ή Δεξιάς. Δεν είναι θέμα ηλικιωμένων εναντίον νέων. Δεν είναι θέμα «Ελλήνων» εναντίον μεταναστών.

Είναι πολύ πιο απλό και πολύ πιο σκληρό:

Είναι αν η Ελλάδα θέλει να παραμείνει μια χώρα με νέους ανθρώπους, οικογένειες, παιδιά, σχολεία, παραγωγή και ζωντανή περιφέρεια.

Εδώ δεν χωρούν άλλα επικοινωνιακά πυροτεχνήματα. Χρειάζεται σχέδιο εικοσαετίας. Χρειάζεται πολιτική συνέχεια.

Καρανάσιος Γεώργιος – gkaranasios24@gmail.com

Υ.Γ. Και μια τελευταία εικόνα, ίσως η πιο αμείλικτη απ’ όλες: φέτος αναστέλλεται η λειτουργία 275 σχολικών μονάδων επειδή δεν υπάρχουν μαθητές. Μέσα σε μόλις μία δεκαετία, οι μαθητές που ξεκινούν την Α' Δημοτικού στα δημόσια σχολεία έχουν μειωθεί περίπου κατά 30%.

Οι περισσότερες καταργήσεις καταγράφονται στη Θεσσαλία και ακολουθούν η Πελοπόννησος, η Στερεά Ελλάδα, η Κεντρική Μακεδονία και η Δυτ. Μακεδονία.

Και η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας πληρώνει βαρύτερα τον λογαριασμό: μεταξύ των απογραφών 2011 και 2021 ο μόνιμος πληθυσμός της μειώθηκε κατά 7,1%. Στις ηλικίες 20–29 ετών η απώλεια έφθασε το 30,2% και στις ηλικίες 30–39 το 27,4%. Για 2022 - 2026 θα τα έχουμε την επόμενη δεκαετία (ΕΛΣΤΑΤ).

Αυτά δεν είναι απλώς στατιστικά στοιχεία, είναι μια ολόκληρη γενιά που λείπει.
Κλείνει, αθόρυβα, ένα κομμάτι του ελληνικού μέλλοντος.

* Θα ακολουθήσει δεύτερο κείμενο για τη διαρκώς επιδεινούμενη ελληνική κατάντια στον χώρο της εκπαίδευσης.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Ξεκινά η ανάπλαση του παραλιακού μετώπου της Λίμνης Ευβοίας