Η Μάχη στο Χάνι της Γραβιάς έγινε στις 8 ή στις 6 Μαΐου; Πόσοι ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ αγωνιστές κλείστηκαν μέσα στο Χάνι;

Α. Η Μάχη στο Χάνι της Γραβιάς έγινε στις 8 ή στις 6 Μαΐου;

-Η επέτειος της ιστορικής μάχης στο Χάνι της Γραβιάς έχει καθιερωθεί στις 8 Μαΐου.

Η Επανάσταση στη Στερεά Ελλάδα ξεκίνησε τον Μάρτιο του 1821.

Από τις συγκρούσεις με τον οθωμανικό στρατό ξεχωρίζουν, η μάχη της Αλαμάνας όπου βρήκε μαρτυρικό θάνατο ο Αθανάσιος Διάκος, και η μάχη στο Χάνι της Γραβιάς, στην οποία διακρίθηκε ο Οδυσσέας Ανδρούτσος.

Ο ιστορικός, ερευνητής και συγγραφέας Γεώργιος Π. Κρέμος (1839–1926), καταγόμενος από την Αράχωβα και το Στείρι Βοιωτίας και άριστος γνώστης των τοπικών γεγονότων, επισημαίνει ότι η μάχη έγινε στις 6 και όχι στις 8 Μαΐου 1821.

Την άποψή του στηρίζει σε μαρτυρίες επιζώντων αγωνιστών, σύμφωνα με τις οποίες η μάχη έλαβε χώρα ημέρα Παρασκευή. Αναφέρει χαρακτηριστικά:

«Γινώσκω ότι συνήθως τίθεται η ογδόη Μαΐου, αλλά πάντες οι επιζώντες εβεβαίουν ότι η ημέρα εκείνη ήν Παρασκευή, η δε πρώτη Μαΐου τω 1821 ήν ημέρα Κυριακή» (Γ. Π. Κρέμος, Ιστορικά Επανορθώματα, ΑΠΟΛΛΩΝ, τχ. 46, 1877).

Η επισήμανση του Κρέμου φαίνεται βάσιμη και επιβεβαιώνεται και από τις ημερομηνίες της ιταλόφωνης εφημερίδας GAZZETTA, που εκδιδόταν στην Κέρκυρα το 1821:

Φύλλα με ημερομηνία: Sabbato 30 Aprile 1821, και Sabbato 7 Maggio 1821.

Με βάση τα παραπάνω, η 6η Μαΐου 1821 αντιστοιχεί πράγματι σε Παρασκευή, ενώ η 8η Μαΐου ήταν Κυριακή.

Ωστόσο, έχει καθιερωθεί επισήμως ως ημερομηνία εορτασμού η 8η Μαΐου. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα αποκαλυπτήρια της προτομής του Οδυσσέα Ανδρούτσου πραγματοποιήθηκαν στις 29 Μαΐου 1888, ημέρα Κυριακή.

Και εδώ αρχίζει μια γνώριμη ελληνική ιδιαιτερότητα. Δεν τα πάμε πάντα καλά με τις ημερομηνίες και τις επετείους.

Είμαστε ίσως το μοναδικό έθνος που τιμά ως εθνικές επετείους όχι νίκες, αλλά την έναρξη των αγώνων την 25η Μαρτίου και την 28η Οκτωβρίου.

Και, ακόμη πιο οξύμωρο, συχνά μετά τις νίκες ακολουθεί κάτι πιο γνώριμο: ο εμφύλιος σπαραγμός. Νικούσαμε τον εχθρό και έπειτα στρεφόμασταν ο ένας εναντίον του άλλου.

Β. Πόσοι ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ αγωνιστές κλείστηκαν μέσα στο Χάνι;

Για τον αριθμό των αγωνιστών που κλείστηκαν στο Χάνι της Γραβιάς, έχει επικρατήσει η άποψη ότι ανέρχονταν σε 118 άνδρες. Άλλες πηγές αναφέρουν 117 ή 120.

Το ερώτημα παραμένει: πόσοι πραγματικά χωρούσαν για να πολεμήσουν μέσα σε ένα πλίνθινο, περιορισμένων διαστάσεων Χάνι;

Ήδη από την περίοδο της προετοιμασίας των αποκαλυπτηρίων του μνημείου στη Γραβιά (1888), ο Τύπος της εποχής κατέγραφε το πρόβλημα με ακρίβεια, με στοιχεία και με χαρακτηριστικούς τίτλους, όπως:

«Αληθείς και Ψευδείς Αγωνισταί του Χανίου» και ένας ακόμη τίτλος, «Προσοχή εις τους γέροντες!» (βλ. στην εργασία - Καρανάσιος Γεώργιος: "Ο Δωρικός Διάδρομος και τα Ιστορικά Στενά Γραβιάς – Άμπλιανης", σ. 225).

Ο συγγραφέας και ιστορικός Τάκης Λάππας (1904–1995) σημειώνει ότι, παρά την έρευνά του, δεν κατόρθωσε να εντοπίσει τα ονόματα όλων των αγωνιστών που κλείστηκαν στο Χάνι. Κατέγραψε ονομαστικά μόλις 73 (Τ. Λάππας, Οδ. Ανδρούτσος, Αθήνα, 1961).

Και αυτό δεν είναι τυχαίο. Η πλήρης αποσαφήνιση της συμμετοχής στη μάχη –οπλαρχηγών, μπολουκτσήδων και απλών στρατιωτών– προϋποθέτει τη μελέτη χιλιάδων φακέλων Ρουμελιωτών που φυλάσσονται στο Τμήμα Χειρογράφων και Ομοιοτύπων της Εθνικής Βιβλιοθήκης.

Οι φάκελοι αυτοί ξεπερνούν τις 30.000, χωρίς να υπολογίζονται άλλες πρωτογενείς πηγές.

Πρόκειται για εργασία εξαιρετικά δύσκολη, χρονοβόρα και επίπονη. Και ακόμη και αν ολοκληρωνόταν, τα κενά δεν θα εξέλειπαν πλήρως, όπως επισημαίνει και ο ερευνητής Ευθ. Σταθόπουλος ("Η Φωκίδα της Επανάστασης", 2 τόμοι, 1994–2010).

Το βέβαιο είναι ένα: όσοι μπήκαν στο Χάνι, μπήκαν εθελοντικά.

Όπως οι Θεσπιείς στις Θερμοπύλες, έτσι και αυτοί γνώριζαν τι τους περίμενε. Είχαν τη δυνατότητα να κινηθούν στις γύρω πλαγιές της Γκιώνας - και του Παρνασσού, όπως οι περισσότεροι με τους οπλαρχηγούς Πανουργιά, Δυοβουνιώτη, Τράκα. Δεν το έκαναν. Έμειναν. Και πολέμησαν, έχοντας νωπές ακόμη τις μνήμες από την Αλαμάνα και τη θυσία του Αθανασίου Διάκου.

Καρανάσιος Γεώργιος – gkaranasios24@gmail.com

Υ.Γ. Από τον γειτονικό οικισμό της Βάριανης, απ’ όπου πέρασε ο Οδυσσέας Ανδρούτσος στις 3 Μαΐου μέσω του μονοπατιού Άμπλιανης–Βάριανης και σταμάτησε για λίγο, ερχόμενος από τα Τατάρνα Ευρυτανίας με λίγους συντρόφους για να φράξει τα κοντινά Στενά Γραβιάς–Άμπλιανης, τον ακολούθησαν και εισήλθαν μαζί του στο πλινθόκτιστο Χάνι δύο Βαριανίτες αγωνιστές: ο Νικόλαος και ο Ηλίας Μανανάς (βλ. ερευνητική εργασία: "Ο Δωρικός Διάδρομος και τα Ιστορικά Στενά Γραβιάς – Άμπλιανης", Καρανάσιος Γ., 2005).

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ ΠαρΕΛ.Α.Σ.η ιδεών σε ανακυκλωμένη συσκευασία! (του Κώστα Θερμογιάννη)