Η σκιά του Θουκυδίδη στο Αιγαίο! (του Γιώργου Καρανάσιου)

Η Τουρκία δεν αμφισβητεί πλέον απλώς το Αιγαίο. *Ετοιμάζεται να το νομοθετήσει ως χώρο τουρκικής επιρροής.Και η Ελλάδα συνεχίζει να αντιμετωπίζει την κατάσταση σαν ακόμη μία «διαχειρίσιμη ένταση», που θα εκτονωθεί με χαμηλούς τόνους και διπλωματικές ευχές.

Αυτό είναι το πραγματικά επικίνδυνο σημείο της εποχής: η Άγκυρα δεν περιορίζεται πια σε προκλήσεις. Μετατρέπει σταδιακά τη «Γαλάζια Πατρίδα» σε επίσημη κρατική στρατηγική, με πολιτική και στρατιωτική κάλυψη.

Από το casus belli του 1995 μέχρι το τουρκολιβυκό μνημόνιο, τις γκρίζες ζώνες, το Oruc Reis και τις αμφισβητήσεις ελληνικών νησιών, όλα αποκτούν πλέον κοινό παρονομαστή: τη θεσμοποίηση του τουρκικού αναθεωρητισμού.

Εδώ ακριβώς αρχίζει η παγίδα του Θουκυδίδη.

Μια δύναμη που πιστεύει ότι ανεβαίνει ιστορικά ζητά περισσότερο χώρο, περισσότερη επιρροή, περισσότερη θάλασσα. Και απέναντί της βρίσκεται μια χώρα που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τον αναθεωρητισμό σαν παροδική ένταση και όχι σαν στρατηγικό σχέδιο δεκαετιών.

Η Τουρκία πλέον δεν κρύβει τίποτε. Παρά τις κατά καιρούς πρωθυπουργικές διακηρύξεις περί «διπλωματικής απομόνωσης» της Άγκυρας, ή περί «ήρεμων νερών», ο Ερντογάν αμφισβητεί ανοιχτά τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών, μιλά για «ειδικά καθεστώτα» στο Αιγαίο, βαφτίζει θαλάσσιες περιοχές ως τουρκικής δικαιοδοσίας και αφήνει στρατιωτικούς, αναλυτές και τηλεοπτικά δίκτυα να μιλούν ακόμη και για βύθιση ελληνικών σκαφών σαν να πρόκειται για φυσιολογική εξέλιξη.

Το πιο αποκαλυπτικό είναι ότι δεν μιλά το τουρκικό Υπ. Εξωτερικών. Μιλά το Υπ. Άμυνας. Η γλώσσα δεν είναι πλέον διπλωματική. Είναι επιχειρησιακή.

Η Ελλάδα, απέναντι σ' όλα αυτά, εξακολουθεί να επαναλαμβάνει τη φράση: «Το διεθνές δίκαιο είναι με το μέρος μας».

Προφανώς και είναι. Όμως το διεθνές δίκαιο δεν αποτρέπει μόνο του κρίσεις, ούτε σταματά μια χώρα που θεωρεί ότι η γεωπολιτική συγκυρία της επιτρέπει να ξαναγράψει χάρτες.

Η Άγκυρα καταλαβαίνει κάτι που μεγάλο μέρος της ελληνικής πολιτικής τάξης αρνείται να δει: στη γεωπολιτική, ό,τι δεν υπερασπίζεσαι έμπρακτα, αργά ή γρήγορα το διαπραγματεύεσαι υπό πίεση.

Γι’ αυτό τα Ίμια δεν ήταν ένα απλό επεισόδιο. Οι παρενοχλήσεις ψαράδων δεν είναι «ρουτίνα». Οι υπερπτήσεις, οι NAVTEX και οι θεωρίες περί αποστρατιωτικοποίησης δεν αποτελούν επικοινωνιακά παιχνίδια. Είναι μέρος μιας συστηματικής προσπάθειας αλλαγής ισορροπιών στο Αιγαίο και στην Αν. Μεσόγειο.

Αξίζει να θυμηθούμε ότι ήδη από το 1996 η Τανσού Τσιλέρ είχε διατυπώσει την άποψη ότι η Τουρκία έχει λόγο ακόμη και σε ζητήματα που αφορούν το Ιόνιο Πέλαγος.

Και όσο η προβληματική και εσωτερικά αμφισβητούμενη Δύση ενισχύει τον άξονα Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ μέσω νέων ενεργειακών και εμπορικών σχεδιασμών, τόσο η Τουρκία γίνεται πιο νευρική και πιο επιθετική.

Η Ιστορία δείχνει ότι όταν μια δύναμη αισθάνεται πως χάνει γεωπολιτικό έδαφος, δεν γίνεται πιο ψύχραιμη. Γίνεται πιο επικίνδυνη.

Το Αιγαίο και η Αν. Μεσόγειος θυμίζουν σήμερα πυριτιδαποθήκη όπου όλοι παριστάνουν ότι δεν μυρίζει μπαρούτι. Δοκιμάζονται όρια, αντοχές και αντανακλαστικά.

Οι περισσότερες μεγάλες συγκρούσεις στην Ιστορία δεν ξεκίνησαν επειδή κάποιος αποφάσισε έναν γενικό πόλεμο, αλλά επειδή όλοι πίστευαν ότι μπορούν να ελέγξουν την κλιμάκωση.

Αυτή είναι η πραγματική παγίδα του Θουκυδίδη. Όχι ότι ο πόλεμος γίνεται μοιραίος, αλλά ότι οι κοινωνίες συνεχίζουν να μιλούν για ειρήνη ενώ η σύγκρουση έχει αρχίσει εδώ και καιρό.

Οι μεγάλες συγκρούσεις δεν ξεκινούν όταν οι κοινωνίες προετοιμάζονται για πόλεμο. Ξεκινούν όταν πείθουν τον εαυτό τους ότι ο πόλεμος είναι αδύνατος. Και αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο σήμερα στο Αιγαίο.

Όλα ξεκίνησαν στα μέσα της δεκαετίας του 1950, όταν οι κυβερνήσεις των Αθηνών παγιδεύτηκαν σε τριμερή διάσκεψη, με αποτέλεσμα η Τουρκία —παρά τις διεθνείς Συνθήκες να επανέλθει ως άμεσα εμπλεκόμενη δύναμη στο Κυπριακό και στα ζητήματα της Αν. Μεσογείου. Από εκείνο το σημείο άρχισε ουσιαστικά να διαμορφώνεται η σύγχρονη τουρκική αναθεωρητική στρατηγική.

Χαρακτηριστική είναι η ομολογία του τότε υπουργού Εξωτερικών της Βρετανίας, Χάρολντ Μακμίλλαν, ο οποίος στα απομνημονεύματά του παραδέχθηκε ότι οι Βρετανοί «μπλόφαραν» όταν πρότειναν την Τριμερή Διάσκεψη του Λονδίνου το 1955, θεωρώντας απίθανο ότι η Αθήνα θα αποδεχόταν την εμπλοκή της Τουρκίας. Προς έκπληξή τους, όμως, η ελληνική πλευρά συναίνεσε, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για τη μόνιμη τουρκική διείσδυση στο Κυπριακό και στις ελληνοτουρκικές ισορροπίες των επόμενων δεκαετιών.

* Νομοθετεί θαλάσσιες ζώνες και άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων πέραν των χωρικών υδάτων της τα οποία θα επικαλύπτουν τις θαλάσσιες ζώνες της Ελλάδας, τόσο της μη οριοθετημένης υφαλοκρηπίδας όσο και των εν δυνάμει χωρικών υδάτων των 12 ν.μ. Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις μπαίνουν σε νέα φάση έντασης.

Υ.Γ.1. Ο Θουκυδίδης έγραψε ότι ο Πελοποννησιακός Πόλεμος έγινε αναπόφευκτος λόγω της ανόδου της Αθήνας και του φόβου που αυτή προκάλεσε στη Σπάρτη. Τον όρο «παγίδα του Θουκυδίδη» καθιέρωσε ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Graham Allison στο βιβλίο του «Destined for War». Σύμφωνα με την έρευνά του στο Harvard University, εξετάστηκαν 16 ιστορικές περιπτώσεις των τελευταίων 500 ετών όπου μια αναδυόμενη δύναμη απείλησε μια κυρίαρχη.

Υ.Γ.2. Η Τουρκία επιδιώκει συστηματικά την αναθεώρηση κρίσιμων προβλέψεων της Συνθήκης της Λοζάννης, με στόχο την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών του Αιγαίου και τη μεταβολή του γεωπολιτικού και οικονομικού στάτους κβο στην περιοχή.

Παράλληλα, επιχειρεί να επαναφέρει ζητήματα Θράκης, αξιοποιώντας μηχανισμούς κοινωνικής και πολιτικής πίεσης. Στο πλαίσιο αυτό προκαλεί προβληματισμό το προωθούμενο δίκτυο δήμων Ανατολικής και Δυτικής Θράκης, που προβλέπει συνεργασίες ελληνικών και τουρκικών δήμων, κοινές δράσεις και διασυνοριακές πρωτοβουλίες.

Και όλα αυτά ενώ οι δήμοι της τουρκικής Αν. Θράκης είναι αμιγώς μουσουλμανικοί, ενώ στην ελληνική Θράκη υπάρχουν ισχυρές μουσουλμανικές μειονότητες, οι οποίες κατά καιρούς έχουν αξιοποιηθεί πολιτικά μέσω θεωριών περί «αυτοπροσδιορισμού».

Σε μια εποχή όπου η Άγκυρα αμφισβητεί ανοιχτά διεθνείς συνθήκες και επιχειρεί να επεκτείνει την επιρροή της σε Αιγαίο και Αν. Μεσόγειο, τίποτε που αφορά τη Θράκη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με αφέλεια.

Καρανάσιος Γεώργιος – gkaranasios24@gmail.com

Υ.Γ.3. Η Άγκυρα επιδιώκει την αποδυνάμωση του συμπλέγματος του Καστελόριζου, καθώς βάσει του Δικαίου της Θάλασσας αυτό επεκτείνει την ελληνική ΑΟΖ έως την Κύπρο και την Αίγυπτο, περιορίζοντας τις τουρκικές διεκδικήσεις στην Αν. Μεσόγειο και την πρόσβασή τους στα ενεργειακά κοιτάσματα.

Γι’ αυτό η Τουρκία επιχειρεί να «γκριζάρει» την περιοχή και να εντάξει το Καστελόριζο, τη Ρω και κυρίως τη Στρογγύλη σε ένα ευρύτερο πακέτο διαπραγμάτευσης που συνδέεται με το Κυπριακό και τους υδρογονάνθρακες της Αν. Μεσογείου.

Η Στρογγύλη ειδικά έχει καθοριστική σημασία, καθώς χωρίς αυτήν η τουρκική ΑΟΖ αποκτά επαφή με την αιγυπτιακή και η Ελλάδα χάνει τη θαλάσσια σύνδεση με την Κύπρο.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ ΠαρΕΛ.Α.Σ.η ιδεών σε ανακυκλωμένη συσκευασία! (του Κώστα Θερμογιάννη)