Από τις «Ευτυχισμένες Μέρες» του Μπέκετ, στις ευτυχισμένες μέρες της Ελλάδας (του Νίκου Κουτσιανά)

Άρθρο του Νίκου Κουτσιανά* στην Ναυτεμπορική.

Βγαίνοντας από την παράσταση «Ευτυχισμένες Μέρες» του Σάμιουελ Μπέκετ, σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Τάρλοου, στην Άνδρο, δεν αισθάνθηκα ότι είχα παρακολουθήσει μόνο ένα από τα σημαντικότερα έργα του σύγχρονου θεάτρου. Ένιωσα ότι είχα συμμετάσχει σε έναν βαθύ διάλογο για τη μοίρα του ανθρώπου και, ταυτόχρονα, για τη μοίρα της ίδιας της Ελλάδας.

Ο Μπέκετ δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις. Μιλά για την ανθρώπινη αντοχή, για τη μοναξιά, για τη φθορά του χρόνου, για τη διαρκή συνύπαρξη ζωής και θανάτου και, πάνω απ’ όλα, για την ακατανίκητη ανάγκη του ανθρώπου να συνεχίζει να αναζητά νόημα ακόμη κι όταν όλα γύρω του μοιάζουν να καταρρέουν. Ίσως γι’ αυτό το έργο του παραμένει τόσο συγκλονιστικά επίκαιρο.

Διαλύονται οι βεβαιότητες

Ζούμε σε μια εποχή όπου οι βεβαιότητες διαλύονται. Η τεχνητή νοημοσύνη μετασχηματίζει την εργασία, η κλιματική κρίση δοκιμάζει τη σχέση μας με τη φύση, οι γεωπολιτικές αναταράξεις γεννούν αβεβαιότητα και η ταχύτητα της τεχνολογίας συχνά ξεπερνά την ικανότητά μας να κατανοήσουμε τις συνέπειές της. Δεν είναι μόνο τα άτομα που αναζητούν νόημα. Το ίδιο κάνουν και οι κοινωνίες, το ίδιο κάνουν και τα κράτη.

Η Ελλάδα δεν βρίσκεται έξω από αυτή την αναζήτηση. Ίσως, όμως, να διαθέτει κάτι σπάνιο. Έναν πολιτισμό που, εδώ και χιλιάδες χρόνια, δεν αναζητούσε μόνο τρόπους να ζήσει ο άνθρωπος περισσότερο, αλλά κυρίως να ζήσει καλύτερα.

Αυτό ήταν ίσως το μεγαλύτερο συναίσθημα που μου άφησε η παράσταση στην αγαπημένη μου Άνδρο. Εκεί όπου ο Μπέκετ θέτει τα μεγάλα υπαρξιακά ερωτήματα, η ελληνική παράδοση μοιάζει να συνομιλεί μαζί του. Ο Σωκράτης μας καλεί να εξετάζουμε τον βίο μας. Ο Αριστοτέλης μας θυμίζει ότι η ευδαιμονία δεν είναι αποτέλεσμα της τύχης αλλά της αρετής και του μέτρου. Ο Ιπποκράτης μας διδάσκει ότι η υγεία δεν είναι απλώς η απουσία της ασθένειας, αλλά μια ισορροπία ανάμεσα στο σώμα, την ψυχή, το περιβάλλον και την κοινότητα.

Το Θέατρο του Παραλόγου

Έτσι, το Θέατρο του Παραλόγου δεν βρίσκεται απέναντι από την ελληνική σκέψη. Αντίθετα, την προκαλεί να απαντήσει. Αν ο Μπέκετ μας υπενθυμίζει ότι η ύπαρξη δεν συνοδεύεται από έτοιμο νόημα, η ελληνική φιλοσοφία προτείνει ότι το νόημα γεννιέται μέσα από τον τρόπο που ζούμε: από το μέτρο, τη γνώση, τη δημιουργία, τη φροντίδα, τη σχέση με τους άλλους και την αρμονία με τη φύση.

Ίσως εδώ να βρίσκεται και η μεγάλη ευκαιρία της σύγχρονης Ελλάδας. Συζητούμε συχνά για ανάπτυξη, επενδύσεις, εξαγωγές, καινοτομία και ψηφιακό μετασχηματισμό.Όλα αυτά είναι αναγκαία. Όμως ο κόσμος του 21ου αιώνα δεν θα αναζητήσει μόνο πλούσιες οικονομίες. Θα αναζητήσει κοινωνίες που προσφέρουν ποιότητα ζωής, ψυχική ανθεκτικότητα, εμπιστοσύνη, υγεία, πολιτισμό και ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις.

Και σε αυτό το πεδίο η Ελλάδα μπορεί να πρωταγωνιστήσει. Όχι επειδή διαθέτει μόνο ένα σπουδαίο παρελθόν, αλλά επειδή μπορεί να μετατρέψει τη διαχρονική σοφία της σε ένα σύγχρονο πρότυπο ζωής. Μια χώρα όπου η πρόοδος συνυπάρχει με το μέτρο, η τεχνολογία υπηρετεί τον άνθρωπο, η οικονομία σέβεται τη φύση, η πρόληψη προηγείται της θεραπείας, ο πολιτισμός παραμένει καθημερινή εμπειρία και η ευημερία μετριέται όχι μόνο με το εισόδημα, αλλά και με την ποιότητα των σχέσεων, της υγείας και της ζωής.

Το νέο ελληνικό όραμα

Καθώς έφευγα από το θέατρο, σκεφτόμουν ότι οι «Ευτυχισμένες Μέρες» δεν είναι τελικά μια ιστορία αισιοδοξίας ούτε απαισιοδοξίας. Είναι μια υπενθύμιση ότι ακόμη και μέσα στις δυσκολίες ο άνθρωπος διατηρεί την ελευθερία να επιλέγει τον τρόπο με τον οποίο θα ζήσει.Ίσως αυτό να είναι και το νέο ελληνικό όραμα που έχουμε ανάγκη. Να μην επιδιώξουμε απλώς μια χώρα πιο πλούσια ή πιο ισχυρή, αλλά μια χώρα που να εμπνέει έναν τρόπο ζωής. Μια Ελλάδα όπου η αντοχή γίνεται δημιουργία, η μοναξιά μετατρέπεται σε κοινότητα, η φθορά του χρόνου γεννά σοφία και η αναζήτηση του νοήματος γίνεται καθημερινή πράξη.

Τότε οι «Ευτυχισμένες Μέρες» δεν θα είναι μόνο ο τίτλος ενός αριστουργήματος του Μπέκετ. Θα μπορούν να γίνουν το όνομα μιας νέας ελληνικής φιλοδοξίας: μιας χώρας που δεν θα εξάγει μόνο προϊόντα και υπηρεσίες, αλλά έναν πολιτισμό ζωής. Έναν πολιτισμό που θα υπενθυμίζει στον σύγχρονο κόσμο ότι η πραγματική ευτυχία δεν βρίσκεται σε όσα έχουμε, αλλά στον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να ζούμε.

Νίκος Κουτσιανάς

Ιδρυτής  SYMBEEOSIS
Ιδρυτής  APIVITA

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Νερό: όταν απαξιώνεις το δημόσιο, ο ιδιώτης εμφανίζεται ως «σωτήρας»