Η μεγάλη απάτη της ψηφιακής ελευθερίας (του Γιώργου Καρανάσιου)

- Σου επιτρέπουν να μιλάς. Δεν σου επιτρέπουν να ακούγεσαι.

Κάποτε μας έλεγαν ότι το διαδίκτυο και τα κοινωνικά δίκτυα θα έφερναν την επανάσταση στην ενημέρωση. Ότι θα έσπαγαν τα μονοπώλια της πληροφορίας. Ότι κάθε πολίτης θα αποκτούσε φωνή. Ότι η αλήθεια θα κυκλοφορούσε ελεύθερα.

Τελικά συνέβη κάτι πολύ διαφορετικό. Μας έδωσαν την ελευθερία να μιλάμε, αλλά κράτησαν για τον εαυτό τους το δικαίωμα να αποφασίζουν ποιος θα ακούγεται.

Αυτό είναι το μεγαλύτερο τέχνασμα της εποχής μας. Ο πολίτης αισθάνεται ελεύθερος επειδή μπορεί να γράψει μια ανάρτηση, να δημοσιεύσει ένα βίντεο ή να πατήσει ένα κουμπί επιδοκιμασίας.

Την ίδια στιγμή, όμως, δεν ελέγχει ούτε τι βλέπει, ούτε τι προωθείται, ούτε τι θάβεται. Αυτά τα αποφασίζουν αλγόριθμοι, εταιρείες, μηχανισμοί και συμφέροντα που παραμένουν αόρατα.

Κάπου εδώ εμφανίζεται και η ελληνική πραγματικότητα.

Στην Ελλάδα καταφέραμε το ακατόρθωτο: να έχουμε και ελεγχόμενα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης και ελεγχόμενη ψηφιακή ατζέντα.

Ο πολίτης έχει την ψευδαίσθηση ότι ξέφυγε από την τηλεόραση, ενώ στην πραγματικότητα συνεχίζει να καταναλώνει το ίδιο περιεχόμενο από την οθόνη του κινητού του.

Άλλαξε η μορφή. Δεν άλλαξε το μήνυμα.

Τα δελτία ειδήσεων έγιναν αναρτήσεις. Η τηλεοπτική προπαγάνδα μετατράπηκε σε βίντεο λίγων δευτερολέπτων. Τα παλιά παπαγαλάκια απέκτησαν λογαριασμούς στα κοινωνικά δίκτυα και η προπαγάνδα φόρεσε νεανικά ρούχα.

Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι οι ίδιοι άνθρωποι που επί χρόνια μας διαβεβαίωναν πως η τηλεόραση είναι αντικειμενική, σήμερα μας διαβεβαιώνουν ότι και οι αλγόριθμοι είναι ουδέτεροι. Λες και οι αλγόριθμοι πέφτουν από τον ουρανό. Λες και δεν εξυπηρετούν συγκεκριμένα οικονομικά, πολιτικά και επιχειρηματικά συμφέροντα.

Τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης εξακολουθούν να παρουσιάζουν την κρίση ως αποκλειστική αιτία της απαξίωσής τους. Όμως έτσι δεν πεθαίνει η δημοσιογραφία. Πεθαίνει η αναξιοπιστία. Η δημοσιογραφία επιβιώνει και αναπτύσσεται όπου υπάρχει ανεξαρτησία, έρευνα και σεβασμός προς τον αναγνώστη. Το αποδεικνύουν μεγάλα διεθνή μέσα που αυξάνουν την επιρροή και τους συνδρομητές τους.

Στην Ελλάδα, αντί να επενδύσουν στην ποιότητα, πολλοί επένδυσαν στη διαπλοκή. Αντί να κερδίσουν την εμπιστοσύνη του κοινού, προτίμησαν να κυνηγήσουν κρατικές καμπάνιες, επιδοτήσεις, λίστες και χορηγίες. Και ύστερα απορούν γιατί οι πολίτες τους γυρίζουν την πλάτη.

Η αλήθεια είναι άλλη. Όταν ένα μέσο ενημέρωσης εξαρτάται οικονομικά από την εξουσία, αργά ή γρήγορα παύει να την ελέγχει. Γίνεται προέκτασή της.

Κάπως έτσι φτάσαμε στο σημείο να θεωρείται φυσιολογικό να διανέμονται δεκάδες ή και εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ δημόσιου χρήματος στα μέσα ενημέρωσης, ενώ ταυτόχρονα να ακούμε καθημερινά για «ανεξάρτητη ενημέρωση».

Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι ότι αρχίσαμε να τα συνηθίζουμε όλα αυτά.

Συνηθίσαμε την προπαγάνδα. Συνηθίσαμε τα δελτία ειδήσεων που θυμίζουν γραφεία Τύπου. Συνηθίσαμε τους δημοσιογράφους που δεν ενοχλούν ποτέ την εξουσία.

Συνηθίσαμε τις κρατικές λίστες. Συνηθίσαμε τους στρατούς των τρολ. Συνηθίσαμε την κατασκευή συναίνεσης. Συνηθίσαμε να μας εξηγούν καθημερινά ότι αυτό που βλέπουμε δεν είναι αυτό που βλέπουμε.

Κάπου εκεί ο Όργουελ παύει να είναι λογοτεχνία και γίνεται καθημερινότητα.

Το πιο ανησυχητικό, όμως, δεν είναι ότι υπάρχουν μηχανισμοί χειραγώγησης. Πάντα υπήρχαν. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι πολλοί πολίτες εξακολουθούν να πιστεύουν πως ζουν σε ένα περιβάλλον ελεύθερης και ανεξάρτητης ενημέρωσης, ενώ στην πραγματικότητα βρίσκονται μέσα σ' έναν τεράστιο μηχανισμό παραγωγής εντυπώσεων.

Έναν μηχανισμό που δεν ζητά να πιστέψεις. Αρκεί να σε κουράσει. Να σε μπερδέψει. Να σε απογοητεύσει. Να σε κάνει να παραιτηθείς. Να πεις «όλοι ίδιοι είναι» και να κλείσεις την τηλεόραση, το ραδιόφωνο ή το κινητό σου.

Τότε έχει πετύχει τον στόχο του. Γιατί η μεγαλύτερη νίκη της χειραγώγησης δεν είναι να σε πείσει ότι έχει δίκιο. Είναι να σε μετατρέψει από ενεργό πολίτη σε αδιάφορο θεατή.

Καρανάσιος Γεώργιος – gkaranasios24@gmail.com

Υ.Γ. : Οι αλγόριθμοι δεν είναι τίποτε άλλο παρά οι αόρατοι αρχισυντάκτες της εποχής μας. Δεν αποφασίζουν τι θα πεις, αλλά τι θα δεις. Σε αφήνουν να μιλάς, όμως συχνά φροντίζουν να μη σε ακούει κανείς. Επιλέγουν ποιες ειδήσεις θα προωθηθούν, ποιες απόψεις θα γίνουν δημοφιλείς και ποιες θα χαθούν στη σιωπή.
Έτσι δημιουργείται η ψευδαίσθηση της ελευθερίας, ενώ στην πραγματικότητα κάποιος άλλος καθορίζει την ατζέντα.
Κάποτε την πληροφορία την έλεγχαν ο εκδότης και ο καναλάρχης. Σήμερα την ελέγχει ο αλγόριθμος, με τη διαφορά ότι ο νέος λογοκριτής δεν έχει πρόσωπο.
Ευτυχώς, μέσα σε αυτή την ψηφιακή χωματερή της μαζικής αναπαραγωγής, εξακολουθούν να υπάρχουν λίγα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, ιστοσελίδες και ιστολόγια που επιμένουν να υπηρετούν την ενημέρωση και όχι την προπαγάνδα.
Είναι λίγα. Συχνά όμως αρκούν για να μας θυμίζουν ότι η δημοσιογραφία δεν πέθανε. Απλώς θάφτηκε κάτω από τον θόρυβο, την προπαγάνδα και την υπερπληροφόρηση.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Στον Γιώργο Παλαμιώτη (του Χρήστου Τσουράκη)