PISA: Αποτύχαμε! Μορφώνουμε παιδιά ή παράγουμε εξεταζόμενους; (του Γιώργου Καρανάσιου)

Κάθε φορά που βγαίνουν τα αποτελέσματα της PISA, η Ελλάδα παθαίνει μια σύντομη κρίση αυτογνωσίας.

Βγαίνουν οι αριθμοί, αρχίζουν οι δηλώσεις, οι πολιτικοί ρίχνουν τις ευθύνες ο ένας στον άλλον, οι ειδικοί εξηγούν και οι τηλεοράσεις ανακαλύπτουν για λίγες ημέρες την «κρίση της Παιδείας».

Μετά η ζωή συνεχίζεται. Τα σχολεία ανοίγουν, τα κενά παραμένουν, οι εκπαιδευτικοί τρέχουν, οι γονείς πληρώνουν και το εκπαιδευτικό σύστημα συνεχίζει περίπου όπως πριν.

Και κάπου εκεί ακούγεται η εύκολη ετυμηγορία: «Τα παιδιά μας δεν τα καταφέρνουν».

Ας σταματήσουμε επιτέλους να τα φορτώνουμε όλα στα παιδιά.

Η PISA 2022 πράγματι έδωσε μια πολύ δυσάρεστη εικόνα.

Η Ελλάδα βρέθηκε κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και στα μαθηματικά, και στην κατανόηση κειμένου, και στις φυσικές επιστήμες.

Οι επιδόσεις του 2022 ήταν χαμηλότερες από εκείνες του 2018 και, σε σχέση με το 2012, η πτώση ξεπερνά τις 20 μονάδες και στα τρία πεδία. Στα μαθηματικά, για παράδειγμα, η Ελλάδα από 453 μονάδες το 2012 έπεσε στις 430 το 2022.

Στην κατανόηση κειμένου από 477 στις 438 και στις φυσικές επιστήμες από 467 στις 441.

Αυτά δεν είναι αριθμοί για να τους κρύψουμε κάτω από το χαλί.

Αλλά ούτε και αριθμοί για να τους κάνουμε άλλοθι μιας ακόμη εκπαιδευτικής επίθεσης.

Εδώ υπάρχει ένας προβληματισμός που αξίζει σοβαρή συζήτηση.

Οι εκπαιδευτικοί αντιτίθεται στη φιλοσοφία των εξετάσεων τύπου PISA, όχι στην αξιολόγηση γενικά, αλλά στη μετατροπή της εκπαίδευσης σε σύστημα συνεχών μετρήσεων, κατατάξεων και αποκλεισμών, που μπορεί να ενισχύσει τον ανταγωνισμό και την ταξική διαφοροποίηση.

Γιατί άλλο είναι να μετράς για να εντοπίζεις αδυναμίες και να βελτιώνεις ένα σχολείο και άλλο να μετράς για να του βάζεις ταμπέλα μαζί με τον εκπαιδευτικό και, τελικά, το παιδί.

Η ίδια η PISA, άλλωστε, δεν μετρά απλώς αν ο μαθητής θυμάται την ύλη.

Εξετάζει γνώσεις και δεξιότητες που σχετίζονται με την επίλυση προβλημάτων, την κριτική σκέψη και την επικοινωνία.

Επομένως, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα πετάξουμε την PISA στα σκουπίδια ή αν θα την κάνουμε Ευαγγέλιο.

Το ερώτημα είναι τι κάνουμε εμείς με τα δεδομένα της.

Γιατί αν τα αποτελέσματα είναι κακά και η πρώτη μας αντίδραση είναι να ψάξουμε ποιος θα κατηγορηθεί, τότε δεν έχουμε καταλάβει τίποτα.

Το ελληνικό σχολείο εξακολουθεί να κουβαλά μια παλιά αντίληψη: μάθε, αποστήθισε, γράψε, πάρε βαθμό, προχώρα.

Η ύλη πρέπει να βγει, η εξέταση πρέπει να περάσει και ο μαθητής πρέπει να δώσει τη «σωστή» απάντηση. Μόνο που ο κόσμος γύρω του έχει αλλάξει δραματικά.

Η τεχνητή νοημοσύνη γράφει, μεταφράζει, υπολογίζει, αναλύει και συνθέτει.

Η πληροφορία βρίσκεται παντού.

Τα επαγγέλματα αλλάζουν και η γνώση παλιώνει με πρωτοφανή ταχύτητα. Και εμείς συνεχίζουμε να συμπεριφερόμαστε σαν να είναι το μεγαλύτερο προσόν ενός παιδιού να θυμάται περισσότερες σελίδες από τον διπλανό του.

Εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση.

Η μηχανή μπορεί να ξέρει περισσότερα. Ο άνθρωπος πρέπει να μάθει να σκέφτεται καλύτερα.

Αυτό είναι το σχολείο που χρειαζόμαστε. Όχι ένα σχολείο που απλώς θα βάλει υπολογιστές πάνω στα παλιά θρανία.

Γιατί όταν ψηφιοποιείς την ίδια παλιά νοοτροπία, δεν εκσυγχρονίζεις την εκπαίδευση. Ψηφιοποιείς τη στασιμότητα.

Υπάρχει ακόμη και ένα άλλο πρόβλημα. Το σχολείο προετοιμάζει για τις Πανελλαδικές, οι Πανελλαδικές για το Πανεπιστήμιο και το Πανεπιστήμιο συχνά εξακολουθεί να λειτουργεί με τη λογική της ύλης, των μαθημάτων και των εξετάσεων.

Ύστερα ο νέος βγαίνει στην αγορά εργασίας και ανακαλύπτει ότι κανείς δεν τον ρωτά πόσα κεφάλαια αποστήθισε.

Τον ρωτούν αν μπορεί να συνεργαστεί, να σκεφτεί, να λύσει ένα πρόβλημα, να επικοινωνήσει, να μάθει κάτι καινούργιο. Και τότε απορούμε γιατί δεν είναι έτοιμος.

Τον εκπαιδεύσαμε να περνά εξετάσεις. Όχι κατ’ ανάγκην να αντιμετωπίζει τη ζωή.

Και ενώ συζητούμε για ποιότητα, κάθε Σεπτέμβριο έχουμε εκπαιδευτικούς που ψάχνουν σπίτι για να μπορέσουν να υπηρετήσουν. Σε τουριστικές περιοχές, η κατοικία γίνεται δυσβάσταχτη πολυτέλεια, ενώ σχολεία ανοίγουν με κενά.

Μπορεί λοιπόν να έχουμε ψηφιακές πλατφόρμες, διαδραστικούς πίνακες και νέες εκπαιδευτικές πολιτικές, αλλά αν ο δάσκαλος δεν μπορεί να βρει ένα αξιοπρεπές σπίτι και το σχολείο δεν έχει το αναγκαίο προσωπικό, τότε κάτι δεν πάει καθόλου καλά με την περίφημη «αναβάθμιση».

Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο η PISA. Είναι πολύ βαθύτερο.

Είναι η πολιτική που αγαπά περισσότερο την εικόνα της μεταρρύθμισης από το δύσκολο αποτέλεσμα.

Είναι η γραφειοκρατία που μετρά διαδικασίες και όχι πάντα ουσία.

Είναι η νοοτροπία που φοβάται την πραγματική αξιολόγηση όταν αυτή μπορεί να δείξει αποτυχίες του ίδιου του συστήματος.

Εδώ χρειάζεται πραγματική αξιολόγηση. Όχι αξιολόγηση - τιμωρία, ούτε αξιολόγηση - βιτρίνα.

Αλλά αξιολόγηση που να απαντά καθαρά: τι διδάσκουμε, τι μαθαίνουν τα παιδιά, ποια σχολεία χρειάζονται βοήθεια, ποιες πολιτικές αποδίδουν και ποιες πρέπει να αλλάξουν.

Χωρίς φόβο. Χωρίς κομματικές παρωπίδες. Χωρίς να ψάχνουμε κάθε φορά έναν εύκολο ένοχο.

Το σχολείο δεν είναι εργοστάσιο παραγωγής βαθμών. Είναι ο χώρος όπου μια κοινωνία αποφασίζει τι ανθρώπους θέλει να παραδώσει στο μέλλον.

Αν θέλουμε ανθρώπους που σκέφτονται, δημιουργούν, αμφισβητούν και στέκονται με αξιοπρέπεια απέναντι στην τεχνολογία και στην αγορά, τότε πρέπει να αλλάξουμε πολλά περισσότερα από ένα διαγώνισμα.

Τα παιδιά δεν απέτυχαν επειδή δεν προσαρμόστηκαν στο σχολείο. Εμείς αποτύχαμε να προσαρμόσουμε το σχολείο στον κόσμο που έρχεται.

Καρανάσιος Γεώργιος – gkaranasios24@gmail.com

Υ.Γ. Και κάτι ακόμη. Όταν ένα εκπαιδευτικό σύστημα βλέπει επί χρόνια τις επιδόσεις να υποχωρούν και η απάντησή του είναι κάθε τόσο μια νέα εξέταση, μια νέα πλατφόρμα, μια νέα εγκύκλιος και μια νέα επικοινωνιακή καμπάνια, τότε υπάρχει κίνδυνος να μετράμε μ' όλο και μεγαλύτερη ακρίβεια την αποτυχία μας.

Το ζητούμενο δεν είναι να μάθουμε πόσο αποτύχαμε.

Το ζητούμενο είναι, επιτέλους, να πάψουμε να αποτυγχάνουμε.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Η Ιθάκη της εθνικής συνεννόησης (του Νίκου Κουτσιανά)