Άρης Βελουχιώτης: Από τη Γέννηση της Αντίστασης στη Θυσία της Μεσούντας (του Γιώργου Καρανάσιου)

Ο Ιούνιος είναι ο μήνας που σφράγισε όσο κανένας άλλος τη ζωή και τη μοίρα του Άρη Βελουχιώτη. Δύο Ιούνηδες, σε απόσταση τριών μόλις χρόνων, περικλείουν ολόκληρη τη διαδρομή του ανθρώπου που ταυτίστηκε όσο λίγοι με την Εθνική Αντίσταση και το ανυπότακτο πνεύμα του ελληνικού λαού.

Ο πρώτος είναι ο Ιούνιος του 1942. Στις 7 Ιουνίου, στη Δομνίστα της Ευρυτανίας, η Ιστορία παύει να είναι προσδοκία και γίνεται πράξη.

Μέσα στις πιο σκοτεινές ημέρες της Κατοχής, όταν ο φόβος, η πείνα και η αβεβαιότητα κυριαρχούσαν στην ελληνική ύπαιθρο, εμφανίζεται μια μικρή ομάδα αποφασισμένων ανθρώπων με επικεφαλής τον Θανάση Κλάρα, τον μετέπειτα θρυλικό Άρη Βελουχιώτη.

Εκεί γεννιέται το ένοπλο αντάρτικο της Ρούμελης και τίθενται τα θεμέλια του ΕΛΑΣ.

Ο δεύτερος είναι ο Ιούνιος του 1945. Στη χαράδρα - φαράγγι του Φάγγου, κοντά στη Μεσούντα της Άρτας, ολοκληρώνεται μια πορεία που δεν χωρούσε σε συμβιβασμούς. Κυκλωμένος, απομονωμένος πολιτικά και στρατιωτικά, εγκαταλελειμμένος ακόμη και από το ίδιο του το κόμμα, ο Άρης επιλέγει να δώσει ο ίδιος τέλος στη ζωή του, αρνούμενος να παραδοθεί.

Ανάμεσα σε αυτούς τους δύο Ιούνηδες χωρά μια από τις πιο συγκλονιστικές ιστορίες της νεότερης Ελλάδας.

Η συζήτηση για τον Άρη Βελουχιώτη δεν μπορεί να γίνεται με όρους πολιτικής προκατάληψης ή μεταγενέστερων ιδεολογικών παθών.

Οφείλει να στηρίζεται στα γεγονότα, στις πηγές και στις μαρτυρίες της εποχής.

Και τα γεγονότα είναι αμείλικτα.

Όταν η Ελλάδα βρισκόταν κάτω από τη ναζιστική κατοχή, πολλοί επιχείρησαν να οργανώσουν ένοπλη αντίσταση. Ελάχιστοι πέτυχαν.

Ο Άρης ήταν εκείνος που κατάφερε να μετατρέψει διάσπαρτες ομάδες καταδιωκόμενων και απελπισμένων ανθρώπων σε έναν οργανωμένο αντάρτικο στρατό.

Δεν αναδείχθηκε επειδή κατείχε κάποιο υψηλό κομματικό αξίωμα. Δεν επιβλήθηκε από κάποιον μηχανισμό. Αναδείχθηκε μέσα από τη δράση του.

Περιπλανήθηκε στα χωριά της Ρούμελης, μίλησε με αγρότες, κτηνοτρόφους και νέους, έπεισε ανθρώπους φοβισμένους και εξαντλημένους να πιστέψουν ξανά στη δύναμή τους.

Σε μια εποχή που ακόμη και πολλοί από τους πολιτικούς του χώρου αμφέβαλλαν για τη δυνατότητα δημιουργίας ένοπλου κινήματος, εκείνος προχώρησε. Μόνος στην αρχή, με ελάχιστα μέσα, αλλά με ακλόνητη πίστη.

Ο Άρης δεν υπήρξε μόνο στρατιωτικός αρχηγός. Υπήρξε οργανωτής, εμπνευστής και εμψυχωτής. Καταλάβαινε ότι οι λαοί δεν νικούν μόνο με τα όπλα, αλλά κυρίως με την πίστη στον εαυτό τους.

Δεν μιλούσε στους ανθρώπους με θεωρητικά σχήματα. Μιλούσε τη γλώσσα του λαού. Επικαλούνταν τον Καραϊσκάκη, τους κλέφτες του '21, τις μνήμες των αγώνων για λευτεριά και αξιοπρέπεια.

Έτσι εξηγείται γιατί ο ΕΛΑΣ εξελίχθηκε στη μεγαλύτερη αντιστασιακή οργάνωση της κατεχόμενης Ελλάδας και σ' ένα από τα μεγαλύτερα αντιφασιστικά αντάρτικα κινήματα της κατεχόμενης Ευρώπης.

Η ανάπτυξή του δεν ήταν αποτέλεσμα προπαγάνδας ούτε προϊόν συγκυριών. Ήταν αποτέλεσμα οργανωτικής ικανότητας, στρατιωτικής αποτελεσματικότητας και βαθιάς λαϊκής αποδοχής.

Όσοι έζησαν εκείνη την εποχή, ακόμη και πολιτικοί και στρατιωτικοί αντίπαλοί του, αναγνώρισαν τις εξαιρετικές ηγετικές του ικανότητες.

Ο Ναπολέων Ζέρβας, ο Κομνηνός Πυρομάγλου, ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ο Ευάγγελος Αβέρωφ και πολλοί άλλοι δεν έκρυψαν τον σεβασμό τους για τη στρατιωτική του ευφυΐα, το θάρρος και την επιρροή που ασκούσε στους μαχητές του.

Ο Άρης δεν διοικούσε από γραφεία. Βρισκόταν πάντοτε στην πρώτη γραμμή. Μοιραζόταν τις ίδιες κακουχίες, την πείνα, το κρύο και τις στερήσεις με τους αντάρτες του. Γι' αυτό και κέρδισε τον σεβασμό και την αφοσίωσή τους.

Η κορυφαία ίσως στιγμή της διαδρομής του ήρθε τον Οκτώβριο του 1944, όταν επέστρεψε στη Λαμία ως ελευθερωτής. Χιλιάδες άνθρωποι κατέκλυσαν τους δρόμους για να τον υποδεχθούν. Δεν υποδέχονταν απλώς τον αρχηγό του ΕΛΑΣ. Υποδέχονταν το σύμβολο της Αντίστασης, τον άνθρωπο που προσωποποιούσε τον αγώνα των βουνών της Ρούμελης.

Ωστόσο, η απελευθέρωση δεν έφερε την εθνική συμφιλίωση που πολλοί είχαν ονειρευτεί. Οι πολιτικές συγκρούσεις και οι ανταγωνισμοί που ακολούθησαν οδήγησαν σε νέες διαιρέσεις.

Ο Άρης διαφώνησε ανοιχτά με τη Συμφωνία της Βάρκιζας. Πίστευε ότι ο αφοπλισμός του ΕΛΑΣ θα άφηνε απροστάτευτους τους αγωνιστές της Αντίστασης και θα οδηγούσε σε νέες περιπέτειες.

Για τον ίδιο, το έντιμο δεν ήταν ο συμβιβασμός. Ήταν να παραμείνει πιστός στον όρκο που είχε δώσει στον λαό. Ο καπετάνιος που είχε σηκώσει το φλάμπουρο της εθνικής λευτεριάς και της λαϊκής κυριαρχίας δεν μπορούσε να αποδεχθεί ότι ο αγώνας είχε τελειώσει.

Η επιλογή του να επιμείνει στη συγκρότηση ενός νέου μετώπου αντίστασης υπήρξε η ουσία της ρήξης του με την ηγεσία του ΚΚΕ και η αιτία της αποκήρυξής του.

Όμως αυτή ακριβώς η στάση είναι που εξηγεί γιατί η μορφή του παραμένει ζωντανή. Για πολλούς, ο Άρης δεν συμβολίζει απλώς μια πολιτική επιλογή ή μια ιστορική παράταξη. Συμβολίζει την άρνηση της υποταγής. Την πίστη ότι υπάρχουν στιγμές στην Ιστορία όπου η αξιοπρέπεια απαιτεί αντίσταση ακόμη και όταν όλα μοιάζουν χαμένα.

Γι' αυτό και ο θάνατός του δεν σήμανε το τέλος της παρουσίας του στην ιστορική μνήμη.

Αντίθετα, ο Άρης Βελουχιώτης εξακολουθεί, ογδόντα χρόνια μετά, να συγκινεί, να διχάζει, να εμπνέει και να προκαλεί συζητήσεις. Γιατί υπήρξε μία από τις πιο ισχυρές και επιδραστικές προσωπικότητες της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Ίσως η πιο εύστοχη αποτίμηση να παραμένει εκείνη του Κώστα Βάρναλη:

«Θρυλικός ο Άρης Βελουχιώτης. Ο πρώτος που άρχισε την Αντίσταση του λαού στα βουνά κι ο τελευταίος που την έκλεισε με τον τραγικό του θάνατο. Η πρώτη ψυχή του αγώνα κι η τελευταία πνοή. Τιμή και δόξα στο ασύγκριτο παλικάρι. Τιμή και δόξα και στο λαό που τόνε γέννησε».

Ογδόντα χρόνια μετά, η Ιστορία εξακολουθεί να συζητά τον Άρη Βελουχιώτη. Και ίσως αυτό από μόνο του να αποτελεί την πιο ισχυρή απόδειξη ότι δεν υπήρξε απλώς ένας άνθρωπος της εποχής του, αλλά μια μορφή που πέρασε οριστικά στη σφαίρα του ιστορικού θρύλου.

Καρανάσιος Γεώργιος – gkaranasios24@gmail.com

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ «Η Ελλάδα έχει ανάγκη από περισσότερη Λυσιστράτη» (του Νίκου Κουτσιανά)