Η Ελλάδα ανάμεσα στα γεγονότα και στις ερμηνείες τους (του Νίκου Κουτσιανά)

Άρθρο του Νίκου Κουτσιανά* στην Ναυτεμπορική.

«Ταράσσει τους ανθρώπους ου τα πράγματα, αλλά τα περί των πραγμάτων δόγματα», έλεγε ο αγαπημένος μου φιλόσοφος Επίκτητος. Δεν μας αναστατώνουν, δηλαδή, μόνο όσα συμβαίνουν, αλλά κυρίως ο τρόπος με τον οποίο τα αντιλαμβανόμαστε, τα ερμηνεύουμε και τελικά τα μετατρέπουμε σε πεποιθήσεις.

Η σκέψη αυτή μοιάζει να γράφτηκε για τη σημερινή πολιτική κατάσταση της Ελλάδας. Ζούμε σε μια χώρα όπου τα γεγονότα συχνά υποχωρούν μπροστά στις αφηγήσεις. Η κυβέρνηση παρουσιάζει τη δική της εκδοχή της πραγματικότητας, η αντιπολίτευση τη δική της, τα μέσα ενημέρωσης επιλέγουν ποια πλευρά θα φωτίσουν και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μετατρέπουν κάθε ζήτημα σε πεδίο οργής, φανατισμού και αλληλοεξόντωσης.

Ο δημόσιος διάλογος δεν γίνεται για να αναζητηθεί η αλήθεια, αλλά για να επιβεβαιώσει ο καθένας αυτό που ήδη πιστεύει. Υπάρχει δυστυχώς νόμος της επιβεβαίωσης των πεποιθήσεων μας.

Για κάποιους η Ελλάδα προοδεύει, εκσυγχρονίζεται και αποτελεί νησίδα σταθερότητας μέσα σε έναν αβέβαιο κόσμο. Για άλλους βρίσκεται σε θεσμική, κοινωνική και ηθική παρακμή. Ανάμεσα σε αυτές τις δύο απόλυτες εικόνες χάνεται η πραγματική χώρα.

Όχι στις προκαταλήψεις

Η  Ελλάδα είναι μια χώρα με δυνατότητες και επιτυχίες, αλλά και με βαθιές ανισότητες, αδύναμους θεσμούς, ανασφάλεια, συγκεντρωμένη εξουσία και μια κοινωνία που δυσκολεύεται ολοένα περισσότερο να εμπιστευτεί.

Το απόφθεγμα του Επίκτητου, όμως, δεν σημαίνει ότι τα γεγονότα δεν έχουν σημασία. Δεν μας καλεί να αδιαφορήσουμε για τα Τέμπη, τις υποκλοπές, τον ΟΠΕΚΕΠΕ, την ακρίβεια ή την υποβάθμιση της δημόσιας υγείας και της παιδείας. Ούτε μας λέει ότι όλα είναι ζήτημα προσωπικής αντίληψης. Τα γεγονότα υπάρχουν, οι ευθύνες υπάρχουν και η αλήθεια δεν μπορεί να αντικατασταθεί από μια καλά οργανωμένη επικοινωνιακή εκστρατεία.

Η στωική σκέψη μάς καλεί να μην επιτρέπουμε στις προκαταλήψεις, στον φόβο και στον κομματικό φανατισμό να παραμορφώνουν την κρίση μας. Να βλέπουμε τα πράγματα όπως είναι, όχι όπως θα θέλαμε να είναι ούτε όπως μας τα παρουσιάζουν όσοι επιδιώκουν να διαχειριστούν τη σκέψη και το συναίσθημά μας.

Εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, το μεγαλύτερο πρόβλημα της σημερινής πολιτικής ζωής.Δεν διαθέτουμε πλέον μια κοινά αποδεκτή πραγματικότητα. Ακόμη και μπροστά σε μια τραγωδία, ένα σκάνδαλο ή μια θεσμική εκτροπή, χωριζόμαστε αμέσως σε στρατόπεδα. Δεν ρωτάμε πρώτα τι συνέβη, ποιος ευθύνεται και τι πρέπει να αλλάξει. Ρωτάμε ποιο πολιτικό κόστος θα έχει το γεγονός και ποιος θα κερδίσει από αυτό.

Η κυβέρνηση συχνά αντιμετωπίζει την κριτική ως εχθρική επίθεση. Η αντιπολίτευση, κατακερματισμένη και χωρίς πειστικό σχέδιο διακυβέρνησης, επενδύει πολλές φορές περισσότερο στην καταγγελία παρά στη δημιουργία μιας αξιόπιστης εναλλακτικής πρότασης. Και ο πολίτης, απογοητευμένος, αποσύρεται, οργίζεται ή αναζητεί καταφύγιο στις εύκολες απαντήσεις και στις ακροδεξιές φωνές.

Δεν είναι φυσιολογική η ατιμωρησία

Η δημοκρατία όμως δεν κινδυνεύει μόνο όταν καταλύονται οι θεσμοί. Αποδυναμώνεται καθημερινά όταν συνηθίζουμε την αδιαφάνεια, όταν θεωρούμε φυσιολογική την ατιμωρησία, όταν αντιμετωπίζουμε την αλήθεια ως κομματική κατασκευή και όταν πιστεύουμε ότι τίποτε δεν μπορεί να αλλάξει. Τότε η απογοήτευση γίνεται παραίτηση και η παραίτηση μετατρέπεται σε σιωπηρή αποδοχή.

Έχοντας ζήσει για πολλά χρόνια μέσα στην Αριστερά, αλλά και στον κόσμο της δημιουργίας και της επιχειρηματικότητας, έμαθα ότι καμία παράταξη δεν κατέχει αποκλειστικά την αλήθεια. Η πρόοδος δεν είναι ούτε δεξιά ούτε αριστερή όταν υπηρετεί τον άνθρωπο. Και η διαφθορά, ο αυταρχισμός, ο λαϊκισμός και η αλαζονεία δεν αποκτούν ηθικό άλλοθι ανάλογα με το ποιος βρίσκεται στην εξουσία.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλη μία αφήγηση που θα ωραιοποιεί ή θα μηδενίζει τα πάντα. Χρειάζεται αυτογνωσία, θεσμική σοβαρότητα και ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο εμπιστοσύνης. Χρειάζεται ανεξάρτητη Δικαιοσύνη, ελεύθερη ενημέρωση, πραγματική λογοδοσία, παραγωγική ανασυγκρότηση και συμμετοχή των πολιτών. Πάνω απ’ όλα, χρειάζεται να ξαναβρούμε το μέτρο: να μπορούμε να ακούμε χωρίς να φανατιζόμαστε, να διαφωνούμε χωρίς να μισούμε και να κρίνουμε χωρίς να παραδινόμαστε στις προκαταλήψεις μας.

Οπαδοί ή πολίτες

Ο Επίκτητος μας θυμίζει ότι ανάμεσα στο γεγονός και στην αντίδρασή μας υπάρχει ένας χώρος ελευθερίας. Εκεί μπορούμε να επιλέξουμε αν θα γίνουμε οπαδοί ή πολίτες, αν θα αναπαράγουμε τον φόβο ή θα αναζητήσουμε την αλήθεια, αν θα περιοριστούμε στην οργή ή θα αναλάβουμε την ευθύνη που μας αναλογεί.

Δεν μπορούμε να ελέγξουμε όλα όσα συμβαίνουν στην πατρίδα μας. Μπορούμε όμως να ελέγξουμε τον τρόπο με τον οποίο τα αντιμετωπίζουμε. Και ίσως από αυτή την αλλαγή της προσωπικής μας στάσης να αρχίζει και η μεγάλη πολιτική αλλαγή: όταν πάψουμε να βλέπουμε την Ελλάδα μέσα από τα κομματικά γυαλιά και αρχίσουμε να τη βλέπουμε ως κοινό μας σπίτι.Ένα σπίτι που δεν έχει ανάγκη από άλλους σωτήρες, αλλά από ελεύθερους, υπεύθυνους και ενεργούς πολίτες.

Νίκος Κουτσιανάς

Ιδρυτής  SYMBEEOSIS
Ιδρυτής  APIVITA

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ Τα σχολεία ανοίγουν - ανοίγουμε, όμως, πραγματικούς δρόμους για τα παιδιά μας; (του Θανάση Τσώμου)