Πόλεμος, πετρέλαιο και χρέος! (του Γιώργου Καρανάσιου)

Δεν είμαι ειδικός, ούτε αναλυτής, ούτε διεθνολόγος ή οικονομολόγος. Όμως απ' όσα βλέπουμε και πληροφορούμαστε, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δεν είναι απλώς μια ακόμη στρατιωτική σύγκρουση, έχει πολλές και επικίνδυνες διαστάσεις. Δεν αφορά μόνο πυραύλους και μέτωπα, αλλά ενέργεια, χρήμα, χρέος και την ίδια τη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας.

Ίσως γι’ αυτό το πιο κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πότε θα τελειώσει, αλλά πόση ζημιά θα αφήσει πίσω του μέχρι να τελειώσει.

Γιατί οι πόλεμοι δεν τελειώνουν όταν σταματούν οι βόμβες, τελειώνουν όταν πληρωθεί ο λογαριασμός. Και αυτός ο λογαριασμός τώρα μόλις άρχισε να γράφει.

Η ιστορία το έχει δείξει καθαρά. Το 1973 η πετρελαϊκή κρίση αναδιαμόρφωσε τον παγκόσμιο πλούτο.

Το 1990 ο Πόλεμος του Κόλπου εδραίωσε την αμερικανική κυριαρχία. Κάθε ενεργειακή κρίση δεν είναι απλώς κρίση, είναι ανακατανομή ισχύος.

Και αυτή τη φορά τα πράγματα είναι πιο επικίνδυνα, γιατί δεν αλλάζει απλώς η αγορά, τρίζει ολόκληρο το σύστημα. Και μακάρι οι περισσότεροι άνθρωποι στην Ευρώπη και αλλού που μέσα από αυτόν τον πόλεμο, αλλά και τον άλλον στη γειτονιά της Ευρώπης, συνεχίζουν να συμπεριφέρονται με επιπολαιότητα απέναντι στην κρίση, να το συνειδητοποιήσουν και να αλλάξουν.

Τα Στενά του Ορμούζ, από όπου περνά σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου, έχουν ουσιαστικά παραλύσει. Από 20 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, η ροή έπεσε στα 600.000. Αυτό δεν είναι «μείωση». Είναι οικονομικός στραγγαλισμός.

Αν κρατήσει εβδομάδες, οι τιμές εκτοξεύονται. Αν κρατήσει μήνες, η κρίση μετατρέπεται σε παγκόσμιο οικονομικό σεισμό.

Εκεί αρχίζει η πραγματική ειρωνεία. Την ώρα που οι ΗΠΑ εμφανίζονται ως παγκόσμιος ρυθμιστής, στο εσωτερικό τους μοιάζουν με υπερχρεωμένο νοικοκυριό. Ξοδεύουν πολύ περισσότερα από όσα εισπράττουν και για να καλύψουν τη διαφορά πρέπει να δανείζονται ασταμάτητα. Μόνο για τον επόμενο χρόνο χρειάζονται περίπου 3 τρισεκατομμύρια δολάρια νέο χρέος. Όχι για ανάπτυξη για να σταθούν όρθιοι.

Το πρόβλημα; Οι αγοραστές λιγοστεύουν.

Η Ιαπωνία πουλά για να σώσει το νόμισμά της. Η Ευρώπη παλεύει με ύφεση και πληθωρισμό μαζί. Οι ίδιες οι αμερικανικές τράπεζες έχουν ήδη φορτωθεί χρέος μέχρι τον λαιμό. Και έτσι μένει ένας βασικός παίκτης: η Κίνα.

Εδώ όμως το έργο γίνεται σχεδόν σαρκαστικό. Από τη μία οι ΗΠΑ μιλούν για εμπορικό πόλεμο, δασμούς και σύγκρουση με το Πεκίνο. Από την άλλη, στην πράξη εξαρτώνται από αυτόν που απειλούν. Δεν μπορείς να πολεμάς τον ίδιο σου τον τραπεζίτη και να περιμένεις να συνεχίσει να σου δανείζει.

Αν η Κίνα σταματήσει να αγοράζει αμερικανικό χρέος ή χειρότερα αρχίσει να πουλά, το σύστημα θα τρέμει.

Οι αγορές που έχουν μάθει στο φθηνό χρήμα θα καταρρεύσουν σαν τραπουλόχαρτα. Και τότε θα φανεί πόσο «ισχυρή» είναι η ισχύς που βασίζεται στο δανεικό.

Το βαθύτερο πρόβλημα είναι αλλού. Για δεκαετίες οι ΗΠΑ στηρίζονταν σε δύο πυλώνες: το πετροδολάριο και την εμπιστοσύνη στο χρέος τους. Δηλαδή, ο κόσμος χρησιμοποιούσε δολάρια για να αγοράζει ενέργεια και επένδυε τα χρήματά του σε αμερικανικά ομόλογα γιατί τα θεωρούσε ασφαλή.

Τώρα και οι δύο αυτοί πυλώνες αρχίζουν να ραγίζουν.

Όταν το δολάριο χρησιμοποιείται ως πολιτικό όπλο και τα αποθέματα κρατών μπορούν να δεσμευτούν με μια απόφαση, η εμπιστοσύνη εξαφανίζεται. Και όταν χάνεται η εμπιστοσύνη, οι χώρες ψάχνουν εναλλακτικές. Γι’ αυτό βλέπουμε όλο και περισσότερες συναλλαγές εκτός δολαρίου, διμερείς συμφωνίες και ένα παράλληλο σύστημα που σιγά σιγά χτίζεται μακριά από τη Δύση.

Με απλά λόγια, ο κόσμος αρχίζει να παίζει χωρίς τον παλιό διαιτητή.

Έτσι καταρρέει και η ψευδαίσθηση της απόλυτης ισχύος. Γιατί όταν είσαι αυτοκρατορία, επιβάλλεις όρους. Όταν όμως είσαι χρεωμένος μέχρι τον λαιμό, αρχίζεις να συμβιβάζεσαι. Και αυτό ακριβώς βλέπουμε τώρα: όχι μια πιο «ήπια» Αμερική, αλλά μια πιο πιεσμένη Αμερική.

Το πιο ανησυχητικό όμως είναι ότι όλο αυτό το παιχνίδι δεν μένει στις αίθουσες των υπουργείων και των τραπεζών. Μεταφράζεται σε ακριβότερη ενέργεια, ακριβότερα προϊόντα, πιεσμένους μισθούς και οικονομίες που τρίζουν. Δηλαδή το πληρώνει ο κόσμος.

Ο πόλεμος λοιπόν δεν είναι μόνο στρατιωτικός. Είναι οικονομικός, ενεργειακός και νομισματικός ταυτόχρονα. Αυτή τη φορά δεν μοιάζει με τους προηγούμενους. Δεν κρίνεται απλώς ποιος θα κερδίσει. Κρίνεται το σύστημα χρόνων που ξέραμε.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο επικίνδυνο σημείο: δεν ζούμε απλώς μια κρίση, αλλά δεν ξέρουμε και την αντίδραση του μεγάλου χαμένου που ξεφουσκώνει. Ζούμε τη μετάβαση σε κάτι που ακόμη δεν έχει μορφή.

Καρανάσιος Γεώργιος – gkaranasios24@gmail.com

Υ.Γ. Δεν συμβαίνει τίποτα που δεν είχε προειπωθεί εδώ και δεκαετίες. Το αδιέξοδο της αμερικανικής οικονομίας έχει αναλυθεί ξανά και ξανά από σοβαρούς οικονομολόγους, αλλά η πραγματικότητα έχει ένα μειονέκτημα: δεν είναι ευχάριστη, οπότε εύκολα αγνοείται.
Οι άνθρωποι προτιμούν τις βεβαιότητες και τις μικρές τους ψευδαισθήσεις μέχρι να σκάσουν μπροστά τους.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ ΠαρΕΛ.Α.Σ.η ιδεών σε ανακυκλωμένη συσκευασία! (του Κώστα Θερμογιάννη)